^[4]

Image by Y?YNTL via Flickr

Tot 2011 maakt het kabinet 16 miljoen euro vrij voor Amsterdamse buurtinitiatieven. Het geld wordt uitgegeven aan cursussen kickboksen en golfen, buurtbarbecues en stamppotavonden. Wat gebeurt er op dergelijke bijeenkomsten? We bezoeken computerschuwe, breiende vrouwen in Zeeburg.

Amsterdam – “Ik snap wel dat er kritiek is op de hoeveelheid geld die er naar buurtprojecten gaat. Er is altijd wel een buurtfeest zus of zo. Maar dit is een goed project.” Groepsleidster Sandra Claesen van de stitch ‘n bitch breimiddag in Zeeburg zit aan het hoofd van een lange tafel die overladen wordt door breinaalden, bollen wol, baklava en thee. Boven de tafel hangt een sliert met gebreide vlaggetjes die de vrouwen gezamenlijk hebben gemaakt. Om de tafel zitten vijftien vrouwen, op banken, klapstoeltjes en de enkele rollator te breien en te kletsen. Sommige vrouwen dragen een hoofddoek, er zijn een aantal Surinaamse vrouwen en er is ook een Nederlandse psychologiestudente.

Sandra Claesen merkte dat ze het bij andere breikringen “maar saai vond, dat er alleen maar Hollanders op afkwamen.” Terwijl een breikring volgens Claesen kan helpen om allochtone vrouwen indirect te laten deelnemen aan zoiets als een computerles. De vrouwen die het project moet aanspreken, hebben niet allemaal een opleiding en spreken ook niet allemaal Nederlands. Maar breien kunnen ze wel. “Dat hebben ze van hun moeders of grootmoeders geleerd. Ze werken de boorden misschien anders af of breien met de draad links, maar in de basis is breien overal hetzelfde.” Iets vertrouwds doen maakt praten volgens de initiatiefnemers gemakkelijker. “De druk is van de ketel, omdat je met iets bezig bent en dus niet hoeft te praten. Ze werken allen aan een eigen breiwerk. Het mooie is dat ze denken dat ze allemaal komen om iets anders te leren, maar dat is niet zo. Ze komen uiteindelijk allemaal voor hetzelfde.”

Door hun gebreide werk op marktplaats te zetten en breipatronen op te zoeken, maken de vrouwen zich wegwijs op het internet en raken ze vertrouwd met computers. Claesen merkte dat vrouwen niet graag computerles komen volgen, “dat vinden ze eng.” Dus bedacht ze deze breimethode om die drempel weg te nemen. Ze schreef een subsidieplan en Cybersoek kreeg van de overheid “een zak met geld.” Het project draait nu anderhalf jaar op dat geld. Op den duur moet de breigroep zelfstandig verder gaan. De vrouwen moeten dan zelf alles klaarzetten, koffie maken, mensen binnenhalen, maar ook de spullen op internet verkopen. “Dit is ook een goed project omdat het voor de lange duur ontwikkeld is. Het geeft houvast. Veel andere buurtprojecten duren een maand, een dag, een feest.”

Volgens Henriëtte van Roemeense afkomst, gaat het vooral om de gezelligheid. Ze breit vliegensvlug iets helroods en kletst ondertussen met de bejaarde vrouw die de ‘Friese oma’ wordt genoemd. “Je leert hier zo veel van elkaar. Iedereen neemt wel eens iets anders lekkers mee voor bij de koffie dat je niet kent, en dan wissel je recepten uit.” Volgens de Friese oma gaat het ook om “dat van dat multiculturele enzo, dat iedereen wat meer begrijpt van elkaars cultuur. We praten over van alles en nog wat.”

Om het praten te stimuleren loopt er een lerares Nederlands rond. De regel is dat er in de breikring Nederlands wordt gepraat. Wanneer een aantal vrouwen zich afzonderen door met elkaar in hun eigen taal te praten, gaat zij er tussen zitten en begint in het Nederlands te praten. Het is vaak niet duidelijk wie met wie het gesprek voert, soms bemoeit een vrouw zich opeens met een gesprek dat al een tijdje tussen twee anderen gevoerd wordt, waarna de overkant van de tafel zich er ook in mengt. Claesen: “Zo komen er terloops ook heel zware onderwerpen voorbij. We praten over hoe we kinderen opvoeden, over familie in het buitenland. Laatst vertelde een vrouw over een sterfgeval in de familie. Daar heeft iedereen vanuit zijn eigen achtergrond iets anders over te zeggen, en zo leren ze over elkaar. En ik leer altijd wat.”

Op www.breibedrijf.nl meer over dit project.

Volgende week een andere manier waarop breigroepjes bijdragen aan integratie. Een reportage over expats die samen breien en zo zorgen dat “hun collega’s niet ook hun vrienden worden.”

^[5]

Succesvolle bewoners moeten de sociale samenhang in hun stadsdeel verbeteren. In drie jaar tijd zijn in zeven stadsdelen ‘denktanks sociale cohesie’ opgezet. Een elitair project of zinnige bijdrage om yuppen te betrekken bij hun wijk?

Een succesvol medisch specialist, een scenarioschrijfster en een bekende nieuwslezer op televisie. Het zijn Amsterdammers die iedere morgen op de fiets of in de auto stappen om elders interessante dingen te gaan doen. Als elite bemoeien ze zich weinig met de buurt en de problemen daar. Ze zijn te druk met de carrière en op een van de bestaande wijkbijeenkomsten willen ze nog niet dood gevonden worden. En dat terwijl ze wél de netwerken hebben om succesvolle initiatieven op te zetten.

Die kracht wilde voormalig ambtenaar Mercedes Zandwijken (53) benutten. Ze bedacht het concept van de ‘denktanks sociale cohesie’, waarin succesvolle burgers zich inzetten voor hun wijk. Op 2 november is het precies vijf jaar geleden dat het idee voor de denktanks ontstond. Theo van Gogh werd vermoord, recht tegenover het stadsdeelkantoor in Oost/Watergraafsmeer waar Mercedes Zandwijken werkte. De spanning tussen de verschillende bewonersgroepen was daarna voelbaar, vertelt ze. “De moord vormde een bedreiging voor de sociale samenhang. Er moest iets gebeuren.” Waarom zou de elite niet een keer de handen niet uit de mouwen kunnen steken? 

Waarom zou de elite niet een keer de handen niet uit de mouwen kunnen steken?

In 2006 werd de eerste denktank opgericht. Inmiddels zijn er in zeven stadsdelen denktanks actief. Ze tellen gemiddeld negen leden die in principe voor een jaar actief zijn. Mensen als RTL-nieuwslezer Rick Nieman, schrijver en theatermaker Ibrahim Selman en directeur eigenaar van Amstel Botel BV Sandra Chedi.

Een frisse wind

De meeste denktankleden hebben zich nooit eerder actief met hun stadsdeel bemoeid. “Een frisse wind is precies wat de wijk nodig heeft”, vindt Zandwijken. Volgens haar brengt de bestaande structuur van actieve organisaties soms weinig teweeg. De bewonersorganisaties bestaan vooral uit oude ontevreden burgers die altijd iets te klagen hebben. “Over een scheve lantaarnpaal, bijvoorbeeld. Ook de welzijnsorganisaties waren lange tijd ingedut. Er vindt weinig vernieuwing plaats.”

En dat kunnen de denktankleden wél brengen: een nieuwe kijk en originele ideeën. Juist omdat ze iedere morgen naar hun werk gaan, veel mensen kennen en niet alle bewonersvergaderingen afstruinen. Maar kan een groepje bewoners zonder kennis van wat er speelt in het stadsdeel en zonder goed contact met verschillende bewonersgroepen wel iets betekenen?

“Ja”, zegt Zandwijken. “Ze zijn ambitieuzer en meer analytisch ingesteld.” Als voorbeeld van de daadkracht van de denktankleden noemt Zandwijken de netwerkbijeenkomst voor zelfstandige buurtondernemers in de Rai. “Gratis en met 3-gangen diner. De Rai had nog nooit wat voor de bewoners gedaan dus dan stappen we daar gewoon op af.” Ook zijn de denktankleden beter in staat om een wethouder te overtuigen. De overheid neemt hen serieuzer en dus krijgen ze meer gedaan, vertelt Zandwijken. “Het is misschien niet leuk, maar het is wel de realiteit.”

Denktank voorzitter Renske van Bronswijk,  docent communicatie aan de UvA en voorzitter van de denktank Zuideramstel, besloot om lid te worden uit ergernis over haar eigen leefomgeving. “Zuideramstel heeft een rare combinatie van groeperingen; oude mensen, alleenstaanden en een Joodse en Japanse gemeenschap die erg op zichzelf is. Mensen leven langs elkaar heen.” Ze zocht een manier om iets bij te dragen, maar had geen zin ‘om foldertjes uit te delen’. “Ik ben een denker, geen doener. Dit past bij mij.”

Elitair gebeuren

Het nieuwe initiatief stuitte in het begin op veel weerstand. Partijen die al actief waren in het stadsdeel en bewoners waren niet blij met de plotselinge bemoeienis. De denktanks werden door hen als elitair bestempeld. “De yuppiecultuur staat op gespannen voet met inzet voor de buurt”, zegt Ruben Gowricharn, hoogleraar sociale cohesie aan de Universiteit van Tilburg. De gevestigde en geslaagde mensen hebben doorgaans niet veel met de achterban te maken. Soms distantiëren ze zich van de buurt, er is duidelijk een tweedeling in de gemeenschap ontstaan. Het kost tijd om je in je eigen buurt te verdiepen en die tijd heeft of neemt de elite vaak niet.”

De weerstand kwam niet geheel onverwacht. “Het was natuurlijk ook onorthodox”, zegt Zandwijken. Volgens haar ligt dat deels aan de ‘zesjes cultuur’ die in Nederland heerst. “Je moet vooral niet je hoofd boven het maaiveld uitsteken.” Daar moeten we echt vanaf, vindt ze. “Ik had ook een vrachtwagenchauffeur kunnen benaderen. Die had misschien ritjes in vrachtwagens voor de kinderen uit de buurt kunnen aanbieden. Maar dan hadden we toch ook toestemming van de directeur moeten hebben.”

Ik had ook een vrachtwagenchauffeur kunnen benaderen. Die had misschien ritjes in vrachtwagens voor de kinderen uit de buurt kunnen aanbieden.

“Elite heb je nodig”, zegt ook hoogleraar Gowricharn. “Als je mensen vindt die de kar willen trekken is dat heel goed. Ik ben bang dat die alleen doorgaans dun gezaaid zijn.” Gowricharn snapt de kritiek dat de denktanks elitair zijn vanuit een ideologisch oogpunt wel. “Maar vanuit praktisch oogpunt is de elite gewoon nodig.”

Denktanklid Van Bronswijk  had eerst zelf ook haar vraagtekens bij de denktanks. “Mensen met kennis die even denken te bepalen hoe het moet, dat is niets voor mij.” Maar in de praktijk is het anders. “Niemand van ons heeft een ‘we gaan het even oplossen’ houding.” Van Bronswijk probeert het de mensen keer op keer duidelijk te maken. “Hoe oneerlijk het ook is, in de praktijk werkt het nou eenmaal zo: een netwerk opent deuren. Dat moet je praktisch uitbuiten, vindt. Na die uitleg gaat er bij veel bewoners wel een lichtje branden.

Van Bronswijk: “De selectie van succesvolle bewoners om hun netwerk mag dan topdown zijn, en dus de stempel van elitair krijgen, maar zodra de denktank aan de slag gaat is het bottom up.” De methode is toch vooral met bewoners praten en dingen bespreken.

Bedreiging andere organisaties

Toch lijkt dat overleg niet in alle zeven stadsdelen plaats te vinden. Een blijvend punt van kritiek op de denktanks is de samenwerking tussen de denktanks en de welzijnsorganisaties en migrantenorganisaties die al jarenlang actief zijn in het stadsdeel. Ahmed El Mesri, voorzitter van migrantenorganisatie Assadaaka die in verschillende stadsdelen actief is, is teleurgesteld in hoe moeilijk de denktankleden te benaderen zijn. “We willen informatie met hun uitwisselen, maar de leden zijn moeilijk te bereiken.” Hij herinnert zich de installatie van de nieuwe denktank in Zeeburg een paar maanden terug. “We stonden voor aap. We wilden met hun in gesprek gaan, maar er was geen oog voor ons.”

Die samenwerking moet we inderdaad meer opzoeken”, zegt Renske van Bronswijk. Toch is dat niet eenvoudig. Van Bronswijk merkt dat haar mede denktankleden achterdochtig zijn naar deze organisaties. “De leden redeneren: de organisaties zijn al jaren bezig en de problemen zijn nog steeds niet opgelost.”

Volgens Mercedes Zandwijken maken de organisaties het de denktanks ook niet altijd even gemakkelijk. “Die organisaties willen hun toko beschermen en zien andere partijen die zich met dezelfde dingen bezighouden als bedreiging.”  

Bij andere organisaties in het stadsdeel blijft de twijfel bestaan of de denktankleden wel weten welke problemen er spelen in de wijk. “Je moet de buurt kennen, de organisaties en de mensen”, zegt Ahmed El Mesri van Assadaaka. “De leden weten niet wat er leeft in de buurt.”

Ontmoetingsideologie

Om de sociale cohesie in de stadsdelen te vergoten, organiseren de denktanks projecten als ‘Bakkie in de buurt’, waar bewoners samen koffie drinken. Of de Timorplein Community, een netwerk van 120 ondernemers die in Zeeburg werken of werken en wonen, moeten de sociale samenhang in de stadsdelen versterken.

Maar leveren deze goedbedoelde initiatieven daadwerkelijk ook iets op? Enkel groepen in verbinding brengen is niet genoeg, zegt hoogleraar Gowricharn. “Er is een ontmoetingsideologie ontstaan in Nederland, waarvan onderzoek heeft uitgewezen dat het niets oplevert. Na een kopje koffie drinken gaat men gewoon weer over tot de orde van de dag.” Volgens de hoogleraar hebben alleen duurzame constructies met een specifieke functie effect. Zoals stageplekken voor jongeren.

Zo’n stagetraject heeft de denktank in Oost/Watergraafsmeer opgezet in de vorm van het project ‘Kruiwagen gezocht’. Maar de vraag blijft of de denktanks de bewonersgroepen kunnen bereiken die deze initiatieven het hardst nodig hebben. Als elite kun je nog zo veel geweldige projecten opzetten dankzij een rijkelijk netwerk, maar het blijft vergeefse moeite als niet de juiste mensen er gebruik van kunnen maken. “Je moet niet denken dat een groep welwillende vrijwilligers de aller-moeilijkste groeperingen gaan bereiken”, zegt Mercedes Zandwijken. Dat kan je nou ook weer niet van de elite verwachten.

^[7]

AMSTERDAM, 11 feb. In het Flevogemaal in Zeeburg komt veertig jaar na de sluiting van het gemaal een proeflokaal en een destilleerderij. Het plan liep vier jaar vertraging op omdat stadsdeel Zeeburg al die tijd geen horecavergunning wilde verlenen.

Begin 2010 opent Stichting De Oude Pijl een destilleerderij en proeflokaal in het gemaal van het Flevopark in stadsdeel Zeeburg in Amsterdam. Dat is vier jaar later dan verwacht. Op 2 maart begint Stadsherstel met de restauratie van het pand, dat in 1992 werd aangewezen als gemeentelijk monument.

Op de benedenverdieping van het Flevogemaal komt een bedrijfsruimte en op de bovenverdieping een woning. Behalve een stokerij zal het pand ook een proeflokaal worden, dat vanaf volgend jaar in de namiddagen geopend zal zijn. Stadsherstel, een instelling die sinds 1956 bedreigde panden in Amsterdam opkoopt en restaureert, kocht het gemaal in 2007 van de gemeente Amsterdam. Uit het Investeringsbudget Stedelijke Vernieuwing 2008 van totaal 2.830.000 euro, gaat 137.803 euro naar de restauratie.

Het gemaal is na de opheffing van de Overamstelsche Polder in 1969 in onbruik geraakt. Sinds juni 2004 staat ook de dienstwoning leeg. Precies één jaar later besloot stadsdeel Zeeburg dat het monument een publieke functie moest krijgen. Dat leidde tot een prijsvraag: burgers konden een plan indienen voor de invulling van het gemaal en de dienstwoning. Daarna zou het gemaal verkocht worden. Dit blijkt uit de Startnotitie Herbestemming Flevopark van Zeeburg uit september 2005. Begin 2006 moesten de verkoop en exploitatie gerealiseerd zijn.

De Oude Pijl won de prijsvraag, met het plan om likeuren te gaan stoken met fruit uit eigen tuin. Volgens Paul Morel ligt de ‘krankzinnig lange’ wachttijd aan de horecavergunning. Die is vereist voor het proeflokaal en werd pas in november 2008 door het stadsdeel verleend. Stadsdeel Zeeburg was volgens Morel bang voor ‘ongewenste concurrentie’ met de andere uitspanning in het Flevopark. Zeeburg laat weten dat de horecavergunning op zich liet wachten omdat het proeflokaal uitgebreider bleek te zijn dan in het eerste plan omschreven was.