UvA. Foto: Wikimedia Commons

Als het aan Den Haag ligt, gaan Nederlandse universiteiten meer samenwerken. Ook de Universiteit van Amsterdam (UvA) en de Vrije Universiteit (VU) halen de banden aan. Wat levert samenwerking tussen de UvA en de VU eigenlijk op? En welke nadelen brengen een intieme verbintenis tussen de twee met zich mee?

AMSTERDAM, 27 januari – Samenwerking is de enige manier om genoeg geld voor onderzoek en onderwijs bij elkaar te harken, stellen voormannen Paul Doop (UvA) en René Smit (VU) tijdens een debat in Pakhuis de Zwijger afgelopen woensdag. “En samenwerking moet natuurlijk ook bijdragen aan de kwaliteit van onderwijs en onderzoek”, laten ze niet na te vermelden. Maar veelvuldige herhaling van dit mantra kan de bottom line niet verhullen: samenwerking gaat over euro’s.

De VU. Foto: Wikimedia Commons

Nederlandse universiteiten moeten zich scherper profileren en meer samenwerken, vindt staatssecretaris Halbe Zijlstra (Hoger Onderwijs, VVD). Door samenwerking kunnen kleine onderzoeksgebieden overeind gehouden worden, en generen universiteiten meer geld. “Strategische allianties aangaan”, heet dat in Den Haag. Een verstandshuwelijk, heet dat in de volksmond. De twee Amsterdamse universiteiten verkennen de mogelijkheden.

Op de UvA ontstond vorige week een kleine rel toen bekend werd dat docenten klassieke talen David Rijser en Piet Gerbrandy geen vaste aanstelling krijgen. De twee hadden een tijdelijk contract, maar was een vaste aanstelling beloofd, schrijft Folia Magzine. De samenwerking tussen de UvA en de VU zou één van de redenen zijn dat de twee het veld moeten ruimen. Frank van Vree, decaan van de Faculteit der Geesteswetenschappen, zegt dat vanwege onduidelijkheid over samenwerking tussen de UvA en de VU geen besluit genomen kon worden over een vaste aanstelling voor Rijser en Gerbrandy. Nu samenwerking vaststaat, wordt duidelijk welke vacatures worden vrijgegeven. “Dan komt uiteraard ook de positie van de twee docenten weer ter bespreking”, zegt Van Vree. De twee docenten hadden ondertussen al bezwaar aangetekend. Dinsdag vond een hoorzitting plaats. De betrokkenen willen niet inhoudelijk op de zaak ingaan.

De innigste verstrengeling tot nu toe tussen de twee is de gemeenschappelijke tandheelkundefaculteit, Acta. Eén opleiding in één gebouw, gerund door zowel UvA- als VU-personeel. Daarnaast bieden de universiteiten gezamenlijke bèta-masters aan, onderbracht in de gemeenschappelijke Amsterdam Graduate School of Science (AGSS). Er wordt bekeken of samenwerking op bachelorniveau op dit vlak ook mogelijk is. Maar samenwerking is niet voorbehouden aan de bèta’s. De alfafaculteiten van de UvA en de VU gaan hun krachten bundelen op het gebied van oudheidsstudies en archeologie, in het nog op te richten Amsterdam Centre for Ancient Studies and Archeology (Acasa). Het is deze voorgenomen samenwerking die klassieke talendocenten David Rijser en Piet Gerbrandy mogelijk hun baan kost (zie kader).

Over de baten van de samenwerking zijn de twee bestuursvoorzitters het in grote lijnen eens. Zo is krachtenbundeling onvermijdelijk om kleine studies “in de lucht te houden”, zegt VU-topman Smit. Als voorbeeld noemt hij de studies chemie en natuurkunde. Samenwerking maakt het aanbod bovendien diverser: het moet voor studenten mogelijk worden om vakken te ‘shoppen’ bij de andere universiteit, legt Doop uit. Het leidt tot hoon in de zaal. “Nu al moet je als student aan tienduizend touwen trekken om een vak te volgen bij een andere faculteit. Laat staan bij een andere universiteit”, zegt een student. De bestuurders geven toe dat er organisatorisch nog een één en ander verbeterd kan worden, maar laten zich daardoor niet ontmoedigen.

Op het vlak van onderzoek opent samenwerking ook deuren, denken de voorzitters. Naar duur, ingewikkeld onderzoek en een hoge notering op internationale rankings. Maar ranglijstjes mogen van mededebater Ewald Engelen, UvA-hoogleraar financiële geografie, geen argument zijn. Kleine universiteiten als Oxford en Cambridge voeren die lijstjes nog altijd aan, grootte is geen kwaliteitsgarantie. Bovendien, vindt Engelen, is de aanwezigheid van twee universiteiten in één stad is een rijkdom, die studenten keuzevrijheid biedt. De scheiding tussen de twee moet gekoesterd worden, in plaats van weggevaagd.

Maar, Engelens argumenten ten spijt, de scherpe scheiding tussen de twee Amsterdamse instellingen wordt waarschijnlijk alleen maar minder. “Den Haag schreeuwt om samenwerking”, zegt Doop. Dus samenwerken zullen ze. Samenwerkende universiteiten krijgen meer geld dan andere, legt Doop uit, en dat geld gaan de UvA en de VU binnenhalen. “Zo competitief zij we dan ook wel weer”, bekent hij. “Zorgvuldigheid gaat voor snelheid. Maar we moeten ook handelen.”

^[1]

Image by ANS-online via Flickr

De rechtszaak tegen PVV-voorman Geert Wilders is door de Amsterdamse rechtbank voor ‘onbepaalde tijd’ uitgesteld ^[2]. NAP blikt vooruit met mr. dr. Klaas Rozemond, hoofddocent strafrecht aan de Vrije Universiteit (VU).

Amsterdam - PVV leider Geert Wilders heeft moslims beledigd en opgeroepen tot haat en discriminatie. Zo luidt de aanklacht ^[3]van de officier van justitie. Het proces dat zal volgen is uniek, niet op de laatste plaats omdat het een rechtszaak tegen een politicus betreft. Mr. dr. Klaas Rozemond ^[4] (49), hoofddocent strafrecht verbonden aan de Vrije Universiteit in Amsterdam, geeft zijn visie op dit bijzondere proces en de mogelijke maatschappelijke gevolgen van de uitspraak.

Beledigen van moslims
“Als je mensen vrij laat dan ontstaat een debat waarin er ruimte is voor een mening van iedereen”, meent mr dr. N… Rozemond. “Een mening wordt pas schadelijk, als deze niet te bestrijden is. Dat is in de zaak Wilders niet het geval, iedereen kan zeggen: ‘dit is onzin’. Dat geldt ook voor de vergelijking die Wilders maakt tussen de Koran en Hitler’s Mein Kampf. Het is een mening die onderdeel uitmaakt van het publieke debat en daarom volkomen legitiem.”

Parlement en publieke ruimte
Een Nederlandse parlementariër kan nietworden vervolgd voor uitspraken die hij doet binnen het parlement. De uitlatingen waarvoor Wilders terechtstaat, deed hij dan ook in landelijke dagbladen, zoals De Volkskrant, De Pers en op het internet. Rozemond vindt het vreemd dat in de huidige maatschappij, iemand in het parlement alles mag zeggen, terwijl hij kan worden vervolgd als hij zijn woorden een minuut later herhaalt tegenover een journalist. ”In mijn ogen is elke uitspraak geoorloofd zolang die onderdeel uitmaakt van het publieke debat. Wanneer iemand met folders en posters een bewuste haatcampagne onderneemt, is het een ander verhaal. Maar dat heeft Wilders niet gedaan.”

Dat een grote groep mensen zich door deze uitspraken gediscrimineerd voelt, is volgens Rozemond geen reden om ze juridisch aan te vechten. “Het strafrecht moet zich in mijn ogen niet bemoeien met een discussie die wordt gevoerd in kranten. In de keurige Volkskrant moet een dergelijk onderwerp behandeld kunnen worden, ook als een standpunt absurd of extreem is. Ik hoop dan ook dat de Amsterdamse rechtbank zal oordelen dat de uitlatingen van Geert Wilders gewoon moeten kunnen in een normale democratie.” Maar of de rechtbank dit in de Nederlandse democratie zal toestaan is nog onzeker. “Dat is juist het verontrustende aan dit proces.”

Discriminatie en haat
Ook de film Fitna wordt in de aanklacht tegen Wilders uitgebreid behandeld. De film zou moslims discrimineren en aanzetten tot haat tegen islamieten. Hoewel Fitna de Islam  als een moordlustige religie neerzet, vindt Rozemond dit ook geen reden om Wilders te berechten: “Fitna is op internet gezet, mensen kunnen zelf beslissen of ze ernaar kijken. Ook dit maakt onderdeel uit van de vrijheid van meningsuiting die voor elke burger geldt, dus ook voor Geert Wilders. Zolang hij niet bij moskeeën en asielzoekerscentra gaat staan om de bevolking tegen moslims op te zetten, is er volgens mij geen grond om hem te vervolgen.”

Toch heeft advocaat Gerard Spong, samen met een aantal bekende Nederlanders, de rechtszaak aangespannen. Rozemond: “Misschien voelen bepaalde mensen zich gekwetst en willen ze Wilders via de rechterlijke macht een halt toeroepen. Maar een veroordeling zou alleen maar averechts werken. Door Wilders beperkingen op te leggen, maak je hem alleen maar populairder. Het zou ook kunnen zijn dat Spong en zijn groep willen weten waar de juridisch grenzen precies liggen van wat je wel en niet kan zeggen. Wat dat betreft is het een hele interessante en belangrijke zaak.”

^[5]

Over taal is niet iedereen het eens. ‘Hun’ in plaats van ‘zij’ is voer voor discussie, en de taalvaardigheid van studenten baart menig professor zorgen.

Amsterdam –  Onderwijsminister Plasterk (PvdA) haalde zich gisteravond de woede van taalkundige Helen de Hoop op de hals. De Hoop vertelde in De Wereld Draait Door ^[6] over het onderzoek van de Radboud Universiteit Nijmegen waaruit blijkt dat ‘hun’ als onderwerp slim en efficiënt is. “Je drukt er mee uit dat je het over mensen hebt” aldus De Hoop. Ze geeft daarmee een wetenschappelijke verklaring voor het gebruik van ‘hun’, waar eigenlijk ‘zij’ moet staan. “Daar is niks mis mee” zegt ze. Voor mensen die ‘de fout’ zelf vaak maken is dat dus goed nieuws. Maar Plasterk zegt: “’hun zijn’ is gewoon fout.” Volgens De Hoop is het een blamage dat Plasterk grammaticaregels niet los kan zien van taalontwikkeling.

Onder taalkundigen is er al jaren discussie over het gebruik van de Nederlandse taal. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat de taalbeheersing achteruit gaat. Zelfs op universiteiten wordt belabberd Nederlands geschreven en gesproken. Professor Folkert Kuiken, taalkundige aan de Universiteit van Amsterdam (UvA), is dan ook blij met het commentaar van Plasterk. “De minister laat daarmee  zien dat taal zijn aandacht heeft en dat het tijd is het is tijd om het tij te keren” aldus Kuiken. “Er moet meer aandacht komen voor taalonderwijs.”

De verhitte discussie tussen De Hoop en Plasterk werd aangewakkerd door een artikel van neerlandicus Julius Althuisius over het goed en fout gebruik van ‘hun’ en ‘zij’. “We kunnen keihard roepen dat bepaalde dingen niet mogen, of lelijk zijn, maar er is geen gezag in taal. Taal ontwikkelt zich en langzaam maar zeker wordt de rommel uit het systeem gewerkt”, schreef hij afgelopen dinsdag in nrc.next.

Plasterk reageerde gepikeerd. Er is volgens de minister namelijk wél gezag. De spelling en grammaticaregels van de Nederlandse taal worden beheerd door de Nederlandse Taalunie ^[7], waarvan Plasterk voorzitter is.

En het zijn die regels, vastgelegd in het Groene Boekje, waaraan onder anderen studenten zich moeten houden. Makkelijk blijkt dat niet te zijn. Verschillende universiteiten maken zich zorgen over de Nederlandse taalprestaties van hun studenten.

De Vrije Universiteit (VU) heeft daarom taalbeleid ^[8] ontwikkeld om problemen op te sporen en weg te nemen. Studenten die een slordige email schrijven, kunnen deze terugverwachten onder de banner ‘dit kan niet door de taalbeugel’. Onverzorgde werkstukken met taalfouten worden –voorzien van de ‘taalbeugel’ sticker- ongecorrigeerd teruggestuurd. “Kinderachtig? Misschien, maar in een aantal gevallen wel echt nodig” oordeelt Marloes van Beersum, projectleider taalbeleid van het taalcentrum-VU.

Van Beersum legt uit dat ‘de taalbeugel’ is bedoeld voor studenten die wel beter weten, maar bij het schrijven van een e-mail niet nadenken over de juiste aanhef en afsluiting. “Studenten die niet de moeite nemen de spellingcontrole over hun tekst te laten gaan.” Ook Plasterk denkt dat fout taalgebruik vooral te maken heeft met gemakzucht. In een reactie op het stuk van Althuisius schreef hij gisteren in nrcnext: “Mensen die ‘hun’ gebruiken voor de eerste persoon weten ook wel dat ze op school hebben geleerd dat het eigenlijk ‘zij’ is, maar ze negeren dat.”

Naast onwil is er volgens Professor Kuiken ook sprake van onkunde. Als voorzitter van de taalcommissie van de faculteit Geesteswetenschappen aan de UvA heeft hij geadviseerd om eerstejaars studenten bij het vak ‘onderzoeksvaardigheden en academisch schrijven’ een schrijftoets te laten maken. Studenten die ver onder de maat presteren, moeten dan bijles krijgen. De decaan beslist in maart of dit plan wordt doorgevoerd. “Het gebruik van ‘hun ‘ en ‘zijn’ is een symptoon”, aldus Kuiken. “Het gaat erom dat taalvaardigheid achteruit gaat.”

Maar volgens taalkundigen De Hoop en Althuisius hoeven we ons geen zorgen te maken. We moeten niet zo halsstarrig vasthouden aan ‘de regels’. Hun groeten u.

Ageeth Telleman is sinds september 2009 D66-lijsttrekker

Amsterdam – D66 fractievoorzitter Ageeth Telleman sprak gisteren haar eigen partijprogramma tegen tijdens het tweede lijsttrekkersdebat voor de Amsterdamse gemeenteraadsverkiezingen in de Vrije Universiteit (VU). Bij het gedeelte over duurzaam ondernemen stelde Telleman de nieuwe zeesluis bij IJmuiden ter discussie.

In het partijprogramma van D66 staat echter dat de partij voor de aanleg van een nieuwe grote zeesluis bij IJmuiden is, mede omdat de sluis “een basis voor werkgelegenheid” vormt. Eén van de honderdvijftig toehoorders van het debat, Uri Coronel – voorzitter van ondernemingsorganisatie VNO-NCW ^[9] Amsterdam – benadrukte direct het belang voor de werkgelegenheid in de haven: “Het is niet mogelijk alleen maar schone bedrijven op de Zuidas te hebben. De werkgelegenheid in de haven is essentieel.”

Lodewijk Asscher voegde hier aan toe: “We hebben een verantwoordelijkheid naar de 50.000 mensen die in de haven en Schiphol werken. Als je de zeesluis ter discussie stelt, dan begrijp je niet hoe belangrijk het is om dat werk te behouden.”

Volgens D66 voorlichter Thijs Kleinpaste “Staat D66 onverminderd achter de zeesluis.” Met betrekking tot de uitspraken van Telleman deelt Kleinpaste mee: “We bespreken elk debat na, het kan zomaar zo zijn dat hier intern over gesproken zal worden.”

^[10]

AMSTERDAM, 20 feb. De gemeente Amsterdam en de Vrije Universiteit tekenen binnen twee maanden een samenwerkingsovereenkomst waarin de nieuwbouwplannen verder worden uitgewerkt. Dat zegt een woordvoerder van de Vrije Universiteit. Op basis van deze overeenkomst wil de VU een nieuw gebouw realiseren aan de overkant van de Boelelaan waar nu volkstuintjes liggen. De samenwerkingsovereenkomst is een uitwerking van de intentieovereenkomst die in november werd getekend.

Het nieuwe gebouw moet het Wis- en Natuurkundegebouw vervangen, zei rector-magnificus René Smit op een bijeenkomst vorige week op de VU. Het bètagebouw moet al jaren worden gerenoveerd. Het nieuwe gebouw zal maximaal vijftien verdiepingen tellen. De bouw begint op z’n vroegst in 2011. Het Kritisch Medewerkersplatform is bang dat er in de nieuwbouw te weinig plek is voor laboratoria. Het Platform ziet meer in samenwerking met de bètafaculteiten van de UvA in het Science Park. Volgens een woordvoerder van de VU staat het College van Bestuur open voor alle ideeën.

De VU investeert circa 600 miljoen euro in de nieuwbouw. Volgens Smit kost renovatie nog meer dan nieuwbouw. Het onderhoud van de huidige gebouwen is namelijk ook kostbaar: ongeveer tien procent van de VU-begroting. Dat percentage mag niet oplopen. De nieuwbouw mag niet ten koste gaan van onderwijs en onderzoek. De VU wil de nieuwbouw betaalbaar houden door op zoek te gaan naar financiering vanuit het bedrijfsleven. Ook wil de VU ‘flexibel’ omspringen met de ruimte in het nieuwe gebouw: collegezalen moeten bijvoorbeeld makkelijk te verhuren zijn als congreszaal.

Smit sluit niet uit dat ook het hoofdgebouw van de VU binnen tien jaar wordt vervangen door nieuwbouw. Studenten vinden dat het gebouw behouden moet blijven, omdat het een monument is, zo berichtte het Parool ^[11] eerder deze week.

Smit hoopt verder dat er op de Zuidas zo’n 3000 studentenwoningen komen. Ook ziet hij graag appartementen voor buitenlandse onderzoekers. De ruimte die beschikbaar is voor woningbouw is echter beperkt. Deze plannen worden niet opgenomen in de samenwerkingsovereenkomst, aldus de woordvoerder.