AMSTERDAM, 20 januari – De lantaarnpalen aan de Amsterdamse Keizersgracht verspreiden ’s avonds weer “goud licht”. Dat meldt website Dichtbij Amsterdam. Kunstenaar Karel van Vugt (28) beplakte de lantaarnpalen zondagnacht met oranje folie, als een protestactie tegen het witte “snackbarlicht” dat de grachten volgens hem ontsiert.

Het verschil tussen de oude en de nieuwe lantaarnpalen aan de gracht. Foto: Karel van Vugt.

De gemeente Amsterdam is in 2007 begonnen met het vervangen van het gele licht aan de grachten door witte CDMT-lampen. Deze geven meer licht en verbruiken minder energie dan de oude lantaarnpalen. Als geboren en getogen Amsterdammer is Van Vugt niet blij met het nieuwe licht. “De romantiek en de charme van de Amsterdamse grachten is compleet verdwenen.”

Via Facebook trommelde Van Vugt drie enthousiastelingen op voor zijn “guerrillateam”. Samen beplakten ze twee rijen lantaarnpalen aan de Keizersgracht. Eén kant werd versierd met oranje folie, de andere kant werd beplakt met een afbeelding van een Prozac-pil. “Dat leek me wel toepasselijk, omdat ik deze actie in de nacht voor maandag 16 januari heb uitgevoerd. Die dag was het Blue Monday, de meest ellendige dag van het jaar”, aldus Van Vugt. “En omdat het witte licht deprimerend is.”

Van Vugt is niet de enige die zich stoort aan de witte LED-lampen. Platform Lichthinder, een belangenorganisatie die zich sterk maakt voor meer duisternis, plaatste in 2005 al een afkeurend artikel op zijn website over de nieuwe lantaarnpalen. Toen voerde de gemeente een proef uit met de nieuwe lantaarnpalen. Ook buurtbewoners reageerden volgens Van Vugt enthousiast op zijn actie.

Volgens een woordvoerder van de Amsterdamse gemeente (stadsdeel Centrum) is het niet toegestaan om lantaarnpalen, of andere objecten in de openbare ruimte, te beplakken met folie. Daarnaast zegt de gemeente veel positieve reacties te krijgen op het nieuwe “warm-witte licht”. Overigens is de Dienst Infrastructuur Verkeer en Vervoer verantwoordelijk voor de straatverlichting.

Van Vugt wil binnenkort de Prozac-afbeeldingen verwijderen. “Dat was meer voor het street art-effect.” Maar van de oranje folie blijft hij af. “Nu is de gracht aan één kant tenminste weer gezellig.”

Filmpje: Karel van Vugt via YouTube

Langs de rand van het Erasmuspark in Bos en Lommer staan 44 groenkleurige straatlantaarns. Deze LED-verlichting is minder hinderlijk voor dieren, maar werkt het hier wel?

AMSTERDAM, 4 febr. –  Journalisten, politici, ambtenaren en een handjevol milieuminnende buurtbewoners verzamelen zich dinsdagavond rond 17.30 uur in het Erasmuspark in Bos en Lommer. Koukleumend staan ze onder het afdak van het gebouwtje bij de ingang van de Mercatorstraat. Warme chocolade en groene thee brengen warmte. Wethouder Marijke Vos (Milieu, GroenLinks) laat op zich wachten. Zij ontsteekt straks symbolisch een groene lantaarnpaal.

Vos komt ruim een half uur te laat aangefietst. Dwars door het Erasmuspark, terwijl daar normaal gesproken streng op wordt gecontroleerd, mopperen enkele buurtbewoners. Het Erasmuspark is ’s nachts gesloten om de dieren die er leven zo min mogelijk te storen, vertelt milieucoördinator van stadsdeel Bos en Lommer Geertje Spinder. In het park staan daarom ook geen straatlantaarns. Deze vind je alleen langs twee wandelpaden aan de rand van het park.

De plichtplegingen kunnen beginnen. Namens het stadsdeel houdt portefeuillehouder Ger Timmer (Milieu, GroenLinks) een drastisch ingekorte speech. Na hem vertelt lampenfabrikant Michel Tap wat er zo bijzonder aan de lantaarn is. Normale straatverlichting geeft wit licht. Dit is opgebouwd uit diverse kleuren. Deze lamp bestaat voornamelijk uit groen licht met een beetje rood. Dit oogt rustiger, verhoogt het veiligheidsgevoel en bespaart energie. Ten slotte is het woord aan de wethouder. Ze vindt het ‘fantastisch’ dat deze proef doorgaat. Het glas moet worden geheven op ‘de techniek van de toekomst’. Chemische citroendrankjes in cocktailglazen worden uitgedeeld. Dan zoekt Vos de stekker van de proeflantaarn en ontsteekt haar. Het valt inderdaad op dat het licht rustiger oogt dan wit licht, terwijl je de kleuren scherper ziet. Vooral groene en rode kleuren lichten extra op. De drankjes lijken wel radioactief.

Amsterdam probeert al langer het elektriciteitsverbruik van straatverlichting ^[1]terug te dringen via proeven met LED-verlichting, zegt Manon Junger van de Dienst Infrastructuur Verkeer en Vervoer (IVV). LED bespaart zo’n vijftig procent energie. Onlangs liep een proef met achttien energiebesparende straatlantaarns bij de Stopera af. Nu is de eenjarige proef in het Erasmuspark van start gegaan. De proef met 21 zuinige straatlampen aan de Feike de Boerlaan in Zeeburg is een paar weken uitgesteld, aldus Junger.

Stadsdeel Bos en Lommer trekt 7000 euro uit voor de proef in het Erasmuspark. Dit geld is bedoeld om onderzoek te doen naar de manier waarop bewoners het licht ervaren. De Dienst IVV betaalt 15.000 euro voor het plaatsen van het materiaal en het onderhoud. De Task Force Verlichting van het ministerie van Volkshuisvesting Ruimtelijke Ordening en Milieu (VROM) betaalt ongeveer 3000 euro voor ‘begeleiding en evaluatie’, zegt een woordvoerder. Bij het project in het Erasmuspark gaat het om onafhankelijk onderzoek naar het energieverbruik.

Het bijzondere aan de lantaarnpalen langs het Erasmuspark is dat ze groen licht geven. Dat is prettig voor de vogels die in de stad leven. Deze dieren zien groen licht niet als licht, omdat hun ogen ongevoelig zijn voor groen. Groen licht is voor hen dus donker, vertelt Jasja Dekker van Arnhemse Zoogdiervereniging VZZ. Hij is verheugd over de proef. Vooral vogels hebben volgens hem baat bij groen licht. Zij komen namelijk op wit licht af. Bovendien raakt het bioritme van vogels verstoord door wit licht, zo zegt een woordvoerder van de Vogelbescherming. ‘Dan begint een roodborstje naast een lantaarnpaal ineens te zingen.’

Stadsecoloog Remco Daalder vraagt zich wel af of het Erasmuspark een goede plek is voor de proef. ‘In het Erasmuspark leven de kleine watersalamander, de groene kikker, stekelbaarsjes, de rietvoorn en de bosmuis’, zegt hij. ‘Dat zijn dieren die weinig last hebben van licht. Bovendien staat het park midden in de stad en er is dus veel omgevingslicht. Een proef bij een park aan de rand van de stad zoals het Diemerpark lijkt mij zinniger. Dat neemt niet weg dat ik erg benieuwd ben naar de uitkomsten. Je weet nooit wat de effecten zijn.’ De groene straatlantaarns staan opvallend dicht aan de rand van het park, vlakbij lantaarnpalen met wit licht. Volgens Sigrid Hettinga van lampenfabrikant Innolumis is dit geen probleem. ‘De afstand van de witte lampen tot het park is groot genoeg voor een goede proef.’

Foto: Femke van der Horst

In februari worden er aan de Feike de Boerlaan ^[3]in Zeeburg gedurende een jaar 21 energiebesparende lantaarnpalen geplaatst. Beide proeven worden betaald uit gelden van de Task Force Verlichting, ^[4]die in december 2007 door minister Cramer (Milieu, PvdA) werd ingesteld. In 34 gemeenten buiten Amsterdam zijn er soortgelijke experimenten.

Amsterdam probeert al langer het elektriciteitsverbruik van straatverlichting terug te dringen. In juli werden tijdelijk achttien energiebesparende lantaarnpalen ^[5]geplaatst langs het fietspad bij de Stopera ^[6]. Er is zoals de bedoeling was 50 procent energie bespaard, zegt Wouter van Zwieteren van de Dienst IVV. De proef wordt niet voortgezet, omdat de energiezuinige LED-verlichting niet past in authentieke grachtenlantaarns. De nieuwe straatlampen verbruiken ongeveer evenveel energie als de LED-lampen. Alleen gaat de LED-verlichting geen twee, maar tien jaar mee.

De experimenten passen binnen het beleid van de gemeente om het energieverbruik terug te dringen en het gevoel van veiligheid te vergroten. Er worden bewust uiteenlopende locaties gezocht. Een woonwijk vraagt om ander licht dan een park, aldus Bennink.