Met boze spandoeken voor de Albert Heijn demonstreren is uit. De bewuste consument zet zijn macht liever positief in, door winkeliers die openstaan voor groene initiatieven een wortel voor te houden. Carrotmobbing, nu ook in Nederland.

AMSTERDAM – Bedrijven doen tegenwoordig wat idealisten willen, niet vanwege hun mooie idealen of onder negatieve druk, maar omdat ze een wortel wordt voorgehouden: winst. Als een ondernemer toezegt te investeren in zuinige diepvrieskisten of spaarlampen, kopen honderden actievoerders samen in één keer zijn winkel leeg. Het idee is simpel: voor bedrijven is winst maken nou eenmaal prioriteit. Strijd daar niet tegen, maar speel er op in.

Ze noemen zichzelf carrotmobbers en vragen ondernemers hoeveel zij van de omzet van die dag willen besteden aan groene aanpassingen in hun bedrijf. De ondernemer die het meeste biedt wordt bezocht door de carrotmobbers, die zich verzamelen via internet. De aanpassingen die de winkelier doet kunnen verder gaan dan een paar spaarlampen. “Een ondernemer kan bijvoorbeeld beloven over te stappen op groene stroom voor de komende tien jaar,” zegt Ivo Rodermans, een van de initiatiefnemers van Carrotmob Rotterdam.

De eerste Nederlandse actie moet rond de derde week van november plaatsvinden in Rotterdam. Daarna staan Carrotmobs in Utrecht en Amsterdam op de planning. De afdeling in Rotterdam voert op dit moment gesprekken met de eigenaren van kleine, zelfstandige supermarkten in die stad.

Veertienduizend dollar

De eerste Carrotmob werd in 2008 georganiseerd door Virgance, een Amerikaans bedrijf dat zich specialiseert in geld verdienen met actievoeren. Na de eerste actie in een drankwinkel in San Francisco duiken in steeds meer landen Carrotmobs op. Tot nu toe zijn er 22 carrotmobs geregistreerd. De mobs leverden afzonderlijk tussen de driehonderd en veertienduizend dollar op.

Carrotmob slaat nog geen deuk in een pak boter

Onze zuiderburen gingen ons in augustus voor. Een Carrotmob in Antwerpen verdubbelde de dagomzet van een kleine kruidenierszaak naar vierduizend euro. De eigenaren beloofden vooraf daar de helft van te besteden aan vergroening van hun winkel. Maar zet het indraaien van spaarlampen bij de winnende buurtsuper wel zoden aan de dijk?

Jumbo

“Carrotmob slaat nog geen deuk in een pak boter,” zegt Dick Veerman van de webblog Foodlog, dat de ontwikkelingen in de voedselindustrie volgt. Veerman riep begin juli zelf op tot een Carrotmob. Die tot de ‘eerste Nederlandse Carrotmob’ uitgeroepen bijeenkomst vond plaats bij de Jumbo in Odijk. Twee groenteleveranciers van de supermarkt “willen graag gecarrotmobbed worden. Ze zijn helemaal duurzaam, want ze verkopen groente en fruit uit de buurt in plaats van uit Spanje en Egypte,” liet Veerman in een reactie op de website van NRC Next weten. Er kwam uiteindelijk een hoop media op af, en drie verdwaalde twitteraars.

Het fenomeen van consumenten die via internet hun krachten bundelen is niet nieuw. Tuangou, of team buying, was in 2006 een rage in China. In chat rooms op internet verzamelden consumenten zich om gezamenlijk op een producent of verkoper af te stappen. Door met een grote groep voor een product of winkel te gaan, wisten ze een leuk prijsje te bedingen. Hier bleken de nieuwe media wel degelijk mobiliserend te werken.

Tuangou vormde de inspiratie voor Strawberry Earth. Vanaf 2008 werkt het Amsterdamse platform vanuit hetzelfde principe als Carrotmob aan duurzaamheid. Het is dan ook niet vreemd dat Strawberry Earth gevraagd is Carrotmob in Amsterdam op te pakken.

Afgelopen zomer organiseerde Strawberry Earth een carrotmob-achtige bieding tussen de Amsterdamse bioscopen. Het Ketelhuis won, stak 100% van de omzet in duurzame investeringen en kon rekenen op 1000 klanten.

De carrotmobbers waren niet blij met de actie en hadden op internetfora opgeroepen deze mob te mijden. “Het was een slimme promotieactie, men wilde meeliften op het concept van Carrotmob,” reageerde Carrotmob Vlaanderen.” Volgens de echte mobbers ligt de kracht van het idee nu juist in het initiatief van de consument. Bij Veerman ging het initiatief uit van de supermarkt.

Spelregels

Rodermans vreest dat zo’n actie als in Odijk het concept achter Carrotmob uitholt, voordat er echt een heeft plaatsgevonden. En dat is verwarrend voor de consument. “Natuurlijk zijn de groenteleveranciers van de supermarkt goed bezig met de streekproducten, maar dat betekent niet dat ze de naam Carrotmob zomaar kunnen gebruiken.” Het kwam de echte carrotmobbers op de kritiek te staan dat zij regeltjes willen opleggen aan een nieuwe vorm van actievoeren.

“We zijn wel vaker benaderd door ondernemers die gecarrotmobbed willen worden.” aldus Rodermans. Het gaat dan om winkeliers die ver zijn in het groener maken van hun assortiment en winkel. “Hun winkansen zijn groot en de publiciteit die Carrotmob hen oplevert komt natuurlijk goed uit, maar eigenlijk verandert er weinig. Waarschijnlijk stond het geld voor de volgende duurzame aanpassing al gereserveerd.”

Veerman had de spelregels niet verkeerd begrepen. “Door zelf op te roepen tot een mob, wilde ik laten zien dat het niet werkt.” Volgens Veerman zijn de nieuwe media niet geschikt voor het snel mobiliseren van consumenten. “Veel digitale gemeenschappen zijn te weinig hecht. Er moeten zware afspraken worden gemaakt, willen mensen überhaupt op zo’n actie afkomen.” Een hype als Carrotmob levert geen echte verandering op, is de achterliggende kritiek van Veerman. Terwijl het wel veel energie kost om het te organiseren. “Een Carrotmob is misschien drie keer leuk, daarna is de lol eraf.”

Bewustwording

Maar het idee van de wortelbende gaat verder dan de ludieke actie zelf. “Die ene energiezuinige koelkast maakt het grote verschil niet,” erkent ook Rodermans. Het gaat de carrotmobbers erom dat de deelnemende ondernemers over duurzame aanpassingen gaan nadenken en een kostenberekening maken. De Carrotmob is een middel om bij het midden- en kleinbedrijf binnen te komen.Wanneer één speler in een bepaalde branche kiest voor groene maatregelen, worden de concurrenten geprikkeld hier ook over na te denken. Ze kunnen moeilijk achterblijven.

Die ene energiezuinige koelkast maakt het grote verschil niet

En volgens Rodermans worden ook consumenten bewust van hun macht als ze zien dat ze samen zo veel invloed kunnen uitoefenen. Veerman is niet overtuigd. Hij vindt dat dit soort initiatieven vertroebelen waar het echt om draait: de achterliggende structuren die veranderd moeten worden. “Carrotmobbers zijn naïef. Het laat consumenten denken dat ze wat kunnen veranderen door zo’n eenmalige actie, dat je als consument macht hebt, maar de werkelijke machten lachen zich rot.”

“Dat is onzin,” vindt Jan Rotmans, hoogleraar Transitiemanagement aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. De symbolische waarde van dit soort positieve actiemiddelen moet je niet onderschatten, vindt hij. “Dit soort kleine veranderingen hebben uiteindelijk juist veel effect, omdat zij knagen aan die structuren.”

IKEA

Het Nederlandse initiatief richt zich nu nog op de kleine ondernemers, die het doorgaans te druk hebben om zich te verdiepen in groener maken van hun bedrijf. “Bij Albert Heijn wordt een groene campagne uitgedacht op het hoofdkantoor, kleine ondernemers hebben hele andere dingen aan hun hoofd.”

In de VS stapt Carrotmob nu over naar de grote bedrijven zoals, IKEA. De volgende stap is om ketens aan te pakken. Zover is men in Nederland nog lang niet. “Het staat niet in de directe planning van Carrotmob Nederland om de grote vissen aan te pakken. Daarvoor moeten we eerst groeien,” vertelt Rodermans, “we werken nu met tien mensen op vrijwillige basis, de kennis en kracht om grote bedrijven aan te pakken is er nog niet.” De kans is dan te groot dat het niet in een keer lukt. Dat zou het einde van het concept Carrotmob in Nederland betekenen.

Zeker bij grote bedrijven is het lastig om vast te stellen of zij de Carrotmob niet gebruiken voor ‘greenwashing’ en zich zo duurzamer voordoen dan dat ze eigenlijk zijn. “Bij een groot bedrijf breng je bovendien pas wat teweeg wanneer je met veel mensen komt aanzetten.” Tot nu toe hebben zo’n 200 mensen zich aangemeld bij Carrotmob Rotterdam. “Voor de eerste mob zou 1000 consumenten fantastisch zijn.”

Deze moderne, positieve vorm van actievoeren blijft

“Natuurlijk is het afwachten of specifiek de Carrotmob aanslaat in Nederland en uiteindelijk op een grotere schaal kan worden ingezet,” zegt Rotmans. Hij voorspelt wel dat we de komende jaren veel van dit soort initiatieven zullen zien, waarvan sommigen snel weer overwaaien. “Maar deze moderne, positieve vorm van actievoeren blijft. Het past bij deze tijd. Jonge mensen hebben geen zin om tijd te verspillen met protestacties.”

Related posts:

1. Een idee voor jezelf houden is een misdaad bezoekers van PechaKucha in de pauze, foto: NAP Bezoekers...
2. Poolse winkeliers worstelen met Amsterdamse markt Amsterdam, 7 jan – Poolse winkeliers in Amsterdam hebben het lastig....

Image via Wikipedia

Er gaat nog steeds veel mis met de ov-chipkaart in de Amsterdamse metro. Zo’n vijfduizend keer per dag wordt er ten onrechte vier euro van de rekening van reizigers afgeschreven. Sinds 1 oktober kunnen ze dat bedrag niet meer zomaar terugkrijgen.

AMSTERDAM  – “Ja, u kunt het wel zíen, maar wij kunnen het niet uitprinten.” Bij het GVB-informatiepunt tegenover het Centraal Station in Amsterdam staan dertig mensen verveeld te wachten. Langzaam verspringende nummers op een klok aan de muur laten zien wie er aan de beurt is. De meeste aanwezigen willen weten of ze het instaptarief van vier euro terug kunnen krijgen. Dat bedrag wordt als borg van de ov-chipkaart afgeschreven bij het inchecken en verrekend met de reiskosten bij het uitchecken. Gaat daar iets mis, dan blijft het bedrag voorgoed afgeschreven. “Ik kan zien dat u vaak bent vergeten om uit te checken, maar u had uw reisgeschiedenis moeten uitprinten.”

Iets

Sinds het GVB op 27 augustus de ov-chipkaart verplicht maakte in de metro gaat er elke dag bij vijfduizend transacties “iets” verkeerd bij het uitchecken. Een deel hiervan vindt plaats op de metrolijn naar Amstelveen waar niet overal poortjes staan. Ook op de NS-stations Duivendrecht, Amstel en Bijlmer Arena gaat het nog vaak mis. Hier staan op de perrons zogeheten uitcheckpaaltjes, bedoeld voor reizigers die vanuit de metro op de trein willen overstappen. Mensen die niet willen overstappen, maar per ongeluk toch bij de paaltjes uitchecken, moeten beneden nog eens door de poortjes heen. Die registreren de tweede transactie dan als een check-in en dat kost weer vier euro, tenzij er binnen een half uur wordt uitgecheckt.

Maar er zijn meer problemen. “Doordat de poortjes van de NS nog openstaan, kunnen mensen naar binnen lopen zonder in te checken. Als ze dan later weer naar buiten willen en ze door het poortje gaan, wordt dat als een check-in geregistreerd. Waarom wacht het GVB daar niet mee totdat alles goed voor elkaar is?” zegt ex-GVB-medewerker Timo van Leeuwen (23). Hij werkte tot 1 oktober op station Bijlmer ArenA en ergerde zich aan het optreden van zijn werkgever. Ook het ínchecken in de metro gaat volgens hem nog vaak verkeerd. “De poortjes maken een piepje als iemand incheckt, maar dat is zo zacht dat veel mensen het niet horen. In de spits, als er lange rijen voor die poortjes staan, denken mensen onterecht dat ze hebben ingecheckt. Feitelijk gebeurt dat pas als ze uitchecken en dat kost ook weer vier euro.” Om zijn ongenoegen te uiten stapte Van Leeuwen naar meerdere leidinggevenden bij het vervoersbedrijf. “Ik heb ze verteld dat veel klanten hier boos over waren, maar heb er nooit meer iets van gehoord.”

Coulance

Volgens Sanne van Galen van reizigersorganisatie Rover komen er vijf weken na het sluiten van de de metro nog steeds klachten binnen over de in- en uitcheckapparatuur. “Dan moet je denken aan reizigers die metro’s voorbij moeten laten gaan op zoek naar een werkende incheckpaal, of die bij het uitstappen niet zo snel een werkende paal kunnen vinden. Wat ook voorkomt zijn storingen waardoor het systeem het uitchecken leest als inchecken. Hierbij wordt dus ten onrechte weer dat instaptarief van vier euro afgeschreven.”

In Rotterdam waar de ov-chipkaart in januari in de metro verplicht werd, hanteert de RET een zogeheten coulanceregel. Die houdt in dat reizigers het onterecht afgeschreven instaptarief van vier euro onbeperkt kunnen terugvragen, met uitzonderingen voor misbruik. Het aantal incomplete transacties in de Rotterdamse metro bedroeg in januari 12 duizend. Het aantal daalt langzaam, in juli  bedroeg het nog steeds 10 duizend.

Lege hal

In Amsterdam bestaat de coulanceregeling per 1 oktober niet meer. Er mag niet meer onbeperkt geclaimd worden. Het GVB stelt een maximum in van drie incomplete transacties met een uitzondering voor technische fouten. Als daarvan sprake is, zo verzekert het GVB, kan een reiziger zijn geld altijd terug krijgen. Van Leeuwen noemt het “geen stijl” dat het vervoersbedrijf dit besluit niet eerst heeft aangekondigd. “Ik kwam er pas woensdag achter toen ik met iemand meeliep naar het loket. Die kreeg te horen dat de formulieren voor het indienen van een claim op waren en dat de GVB hiermee stopt. Als ik gewoon was ingelicht, had ik reizigers kunnen zeggen dat ze moesten haasten.”

David Aulman, projectleider ov-chipkaart van de Stadsregio Amsterdam denkt dat het GVB te snel een einde maakt aan de mogelijkheid om de misgelopen euro’s ongelimiteerd te kunnen claimen. Hij wijst ook op de problemen op de NS-stations, maar windt zich vooral op over de situatie op Bijlmer Arena. “Eigenaar Prorail wil daar een mooie lege hal. Daarom mocht het GVB het perron niet met poortjes afsluiten. Nu staan daar van die paaltjes, waardoor mensen daar fouten maken bij het in- of uitchecken.”

Om de problemen op te lossen, stelt Aulman voor dat het GVB de paaltjes voorziet van borden. Daarop moet dan komen te staan dat ze alléén bedoeld zijn voor reizigers die van de metro op de trein overstappen of vice versa. De woordvoerder van het vervoersbedrijf zegt dat hier al aan gewerkt wordt.

Drempel

Van alle gedupeerde reizigers dient slechts 11 procent een claim bij het GVB in. In Rotterdam ligt dat percentage met 36 procent ook laag, maar in ieder geval beduidend hoger. Van Leeuwen heeft wel een verklaring. “Als mensen hun geld terugwilden, konden ze een formulier invullen of naar één van de zes loketten van het GVB stappen. Daar stonden altijd enorme rijen. Vaak moesten reizigers een half uur wachten. Niet iedereen had daar zin in. Een deel van de mensen komt er bovendien nooit achter dat er onterecht geld wordt afgeschreven.”

Reizigers moeten zich in ingewikkelde materie verdiepen

Volgens Dirk Sikkel, hoogleraar consumentengedrag aan de Universiteit van Amsterdam, betreft het terugvragen een enorme drempel. “Allereerst moeten reizigers zich in de ingewikkelde materie verdiepen. Dat zien veel mensen toch als een straf op zich. Uit diverse onderzoeken blijkt dat mensen cognitief verschrikkelijk lui zijn. Het tweede obstakel betreft actie. Voor het merendeel van de mensen is vier euro te weinig om zo’n grote inspanning te leveren.”

Mensen die dat wel doen, lopen al snel tegen obstakels aan. Voor het indienen van een claim is een bonnetje nodig met daarop de reisgeschiedenis. Op dit bonnetje staan de tien laatste transacties. Het is eenvoudig uit te printen, maar tien regels betreft niet meer dan vier retourtjes plus één of twee keer opladen. Voor frequente reizigers gaat die bon dus niet verder terug dan twee of drie dagen. Wie verder terug wil, moet beschikken over een “mijn ov-chipkaart” account. Hier kan de reisgeschiedenis tot anderhalf jaar terug worden bekeken. De teller begint pas te lopen het moment dat zo’n account is aangemaakt.

Nul

Een boze klant bij het informatiepunt voor het Centraal Station heeft zo’n account niet aangemaakt en kampt nu met de gevolgen. Op het computerscherm zijn al zijn misgelopen vier euro’s te zien, zeker tien stuks.  Toch kan hij zijn geld niet terugkrijgen. “Nee, printen gaat echt niet”, zegt de baliemederwerker. De klant kan zelf een bonnetje uitprinten bij een oplaadpunt. Voor het argument dat er op zo’n bonnetje maar tien transacties staan, is de medewerker ongevoelig. Ook een print-screen, een ideetje van één van de omstanders, behoort volgens de GVB-er niet tot mogelijkheden. “Beleid”, legt een woordvoerder later die dag via de telefoon uit. “We hebben dat ingesteld omdat anders iedereen om een printje komt vragen. Dat kost ons teveel tijd en geld. Bovendien willen we dat mensen geprikkeld worden om goed op te letten bij het uitchecken.”

We willen dat mensen geprikkeld worden om goed op te letten bij het uitchecken

Wie van plan is geld wil terugvragen van vóór 1 oktober, kan zich een gang naar het infopunt van het GVB besparen. De incomplete transacties van voor 1 oktober worden sowieso niet meer vergoed. “Iedereen staat weer op nul”, zegt de woordvoerder. Dat de RET in Rotterdam acht maanden na het sluiten van de metro nog steeds werkt met de onbeperkte coulantieregel, doet daar volgens haar niets aan af. “Hoezo zijn we daar snel mee? We hebben er zelfs over gesproken om de regeling helemaal af te schaffen. Wij vinden dat we de klanten met een maximum van drie keer claimen nog tegemoet komen. Amsterdammers hebben al drie jaar kunnen wennen aan de ov-chipkaart.”

Hoeveel mensen er in werkelijkheid gebruik hebben gemaakt van de ov-chipkaart in de metro voordat op 27 augustus de poortjes gesloten werden, kan de woordvoerder niet zeggen. Maar uit de evaluatiecijfers van de RET blijkt dat het gebruik van de ov-chipkaart na het sluiten van de metro met een factor drie toeneemt. Volgens Aulman van de Stadsregio Amsterdam is het een lastig spanningsveld voor de vervoerder. “Enerzijds wil je klantvriendelijk zijn, maar aan de andere kant moet je niet té lang wachten. Dan leren mensen het nooit.”

Rest de vraag hoeveel geld er bij het GVB op de rekening wordt bijgeschreven vanwege al die vier euro transacties. Uitgaande van vijfduizend per dag in de metro gaat het om vier ton per maand, minus de kosten die gemaakt worden om die 11 procent die wél claimt te kunnen compenseren. De GVB-woordvoerder zegt dat het geld dat overblijft uiteindelijk ten goede komt aan het openbaar vervoer. David Aulman ziet het liefst dat het bedrag op korte termijn gebruik wordt om de kans op vergissingen bij het in- en uitchecken nog verder te verkleinen. “Zo lang het geld maar niet naar de Noord/Zuidlijn gaat.”

Related posts:

1. Metroreiziger nog steeds in de kou AMSTERDAM, 14 jan. Het GVB zoekt door naar oplossingen om...
2. ‘Herrema moet het GVB ter verantwoording roepen.’ Het is ijskoud in de Amsterdamse metro. Wie gaat daar...
3. Agressieve invallen door Dienst Wonen AMSTERDAM – 23 jan. Wethouder Herrema (Volkshuisvesting, PvdA) wil een...

Veertien jaar lang zwoer Tijn Touber alle aardse geneugten af om zich volledig op zijn spirituele ontwikkeling te storten. Nu drinkt, danst en vrijt hij weer. En leidt hij vanuit zijn Amsterdamse woonkamer de Spoedcursus Verlichting.

AMSTERDAM – Zomaar op straat naar een wildvreemde glimlachen is een beetje eng. De vreemdeling kan denken ‘wat moet-ie van me’, wendt zijn hoofd af of kijkt boos terug.

Glimlachen is tegen de stroom in handelen, zegt Tijn Touber. “De modus operandi is dat je cool met elkaar omgaat. Niet teveel emoties toont en je niet openstelt. Want dan zou je wel eens gekwetst kunnen worden.”

Toch werkt glimlachen aanstekelijk. Voor verlicht-zijn is het verhaal niet anders. “Je geeft elkaar toestemming om verlicht te zijn. Als jij verlicht durft te leven – vanuit openheid en compassie – steek je anderen aan.”

Vanuit zijn Amsterdamse huiskamer vertelt Tijn Touber (1960) over de werking van verlichting. Hij weegt zijn woorden en spreekt met een trage, serene stem. Dertig toehoorders – overwegend vrouwen van wie de basisbehoeften wel zo’n beetje bevredigd zijn, maar die het gevoel hebben dat er ‘meer’ is – hangen aan zijn lippen. Ook ik.

Buiten is de sfeer minder lieflijk. Scooters rijden af en aan, er wordt getoeterd. Touber glimlacht. “Als je in Amsterdam kunt mediteren, kun je het overal.”  

Verlicht in vier stappen met Tijn Touber

1) Kijk naar je gedachten als een toeschouwer. Je hebt gedachten, ideeën en overtuigingen. Je bent ze niet. Vanzelf zullen de snelheid en de intensiteit van je denken afnemen.

2) Realiseer je dat jij altijd een keuze hebt, vanuit je innerlijke stiltepunt. Welke gedachten leiden tot meer geluk, vrijheid en verlichting? Welke niet?

3) Leer nu om bewust in en uit je gedachtepatronen te stappen. Je denkwereld is als een programma of kostuum dat je kunt aantrekken en ook weer kunt afleggen. Identificeer je niet met dat programma, maar met degene achter het programma.

4) Sta open voor een grotere intelligentie dan de beperkte capaciteit van je verstandelijke vermogens en de neiging om alles te willen beheersen. Dat kan vanuit de stilte achter je gedachten. Hoe stiller je wordt, hoe meer je open kunt staan voor inspiratie.

Van Tijn Touber verscheen in juli het boek Spoedcursus Verlichting dat inmiddels een bestseller is. In 248 bladzijden belooft Touber de lezer dat verlichting om de hoek ligt. Praktische handreikingen geeft hij in twee keer twee uur, tijdens de gelijknamige cursus. Dat doet hij met zijn vrouw Kris, zelf danstherapeut en yoga-lerares. Sinds kort zijn de twee op zoek naar een grotere ruimte: de huiskamer zit elke avond barstensvol.

Geen seks

In de media nam de geschiedenis van Tijn Touber de afgelopen tijd prominente vormen aan. Touber is oorspronkelijk popmuzikant en het brein achter de succesvolle Nederlandse band Loïs Lane. Dertig jaar geleden schreef hij hits als Amsterdamned en My best friend. De zangeressen van de band – zussen Monique en Suzanne Klemann – zongen zichzelf naar goud en platina.

Touber had destijds een relatie met Monique Klemann. Zijn leven bevatte alle ingrediënten om het leuk te hebben. Maar echt gelukkig was hij niet.

Hij sloeg aan het mediteren en liet aardse geneugten voor wat ze waren. “Daar lag ik dan: in bed met volgens sommigen de mooiste vrouw van Nederland – net nu ik had besloten om geen seks meer te hebben,” schrijft Touber daarover in zijn boek. Wat een maand mediteren moest worden, werd veertien jaar zonder drank, sigaretten en seks. Touber vertrok in die periode zeven keer naar India en mediteerde dat het een lieve lust was.

Tussendoor maakte hij interviews voor Ode en Happinez, waarvoor hij leermeesters sprak als Eckhart Tolle, Neale Donald Walsch en Genpo Roshi. Zeven jaar geleden was de beurt aan fysicus Marinus Knoope.

Oude emoties

Touber vroeg Knoope hoe hij kon weten dat hij vrij was van zijn oude emoties. Het was een persoonlijke vraag. Touber: “Ik had veertien jaar bóven mijn emoties en traumaatjes geleefd. En ik vroeg me af: heb ik die emoties verwerkt of ben ik erbovenuit gestegen? En wat gebeurt me als ik mijn spirituele disciplines loslaat?”

Knoope antwoordde: “Je oude emoties, daar moet je niet vanaf, daar moet je juist áán.” Dat was voor Touber het signaal om zich weer in de aardse wereld te begeven. Als hij nú niet verlicht was, dan wist hij het ook niet meer.

Maar wat ís dat dan, verlicht-zijn? “Het gaat erom dat je de last die je met je meedraagt, aflegt,” vertelt Touber. Hij laat een stilte vallen en kijkt de kamer rond om te zien of het binnenkomt. “Alle ideeën die ik over mezelf heb – ik ben Tijn, ik ben 49 en geef een cursus verlichting – vormen het ‘Tijn-programma’. Het kost energie om dat imago overeind te houden. Je kunt uit dat programma stappen door je er niet meer mee te identificeren. Dat voelt als ‘thuiskomen’, in de ruimte achter je gedachten. De plek waar je in de kracht staat.”

Op een avond als deze daagt Touber zijn publiek uit buiten het eigen ‘programma’ te kruipen. Meditaties wisselt hij af met muziek, verhalen en inzichten. Daaronder ook clichématige uitspraken (“liefde doet alles stromen, angst blokkeert”, “we gaan terug naar ons authentieke ‘ik’”), maar ze gaan er goed in bij het publiek.

Tools

“Denk eens na,” vraagt hij. “Wanneer was je vandaag écht ontspannen?” De kamer is beduusd om de actieve inbreng die verlangd wordt, dus Touber helpt een handje. “Wie zit boven de vijftig procent?” Slechts twee dames steken hun hand op, maar die zijn een dagje uit. Touber blijft stil, om ook de andere toehoorders de kans te geven een berekening te maken. Ik kom uit op 0.003 procent.

“Je wórdt vaak geleefd”, haakt Touber in. “Veel mensen hebben een hoofd vol gedachten, zonder aan- en uitknopje.” Er wordt hevig geknikt.

Commercieel spreekt een Spoedcursus Verlichting enorm tot de verbeelding, maar wèrkt het ook? En beklijft het? Touber geeft toe dat hij nog niet veel aan follow-up onderzoek heeft gedaan. “We verkopen een meditatie-cd om thuis te oefenen en houden meditatieve bijeenkomsten.” Het gaat Touber er vooral om dat hij tools aanreikt. “Sommige mensen krijgen tijdens de lessen al een soort ‘flits’ en voelen dat ze eindelijk toestemming krijgen om zichzelf te zijn, anderen hebben meer tijd nodig.”    

Touber vindt de reguliere psychologie ontoereikend in haar antwoorden op levensvragen. Glimlachend blikt hij terug op zijn trainingen die hij hield voor gedetineerden in de Bijlmerbajes. Daar kreeg hij het aan de stok met het team psychologen dat zich over de gevangenen ontfermde. “Een psycholoog analyseert een probleem: waar komt het vandaan, hoe is het ontstaan. Als je denkt aan je slechte jeugd, geef je die aandacht, stop je er energie in en identificeer je je ermee. Daarmee wordt het probleem groter.” Touber leert juist van afstand te kijken. Dat gaat ook buiten de gevangenis op.

Tijn-Touber-Tijdperk

Lange tijd werd er lacherig gereageerd op de spirituele boodschap van Touber. De interesse voor Touber’s visie neemt nu exponentieel toe, zo bewijzen de tienduizend verkochte expemplaren van zijn boek en stampvolle woonkamer. Waarom slaat het zo aan? Touber vermoedt dat oude structuren, normen en waarden aan het instorten zijn. “De bereidheid om te veranderen was er lange tijd niet. Nu wel. Lang dachten we dat we in control waren. Dat is nu, ook in het licht van de crisis, wel anders.”

Staan we aan de vooravond van het Tijn-Touber-tijdperk? Hij lacht. “Het zal niet aan mijn persoon vastzitten. Volgens mij is het tijdperk van goeroes voorbij. Steeds meer mensen herontdekken nu vooral hun eigen grootsheid en zien in dat ze verantwoordelijkheid kunnen nemen voor hun bewustzijn en hun leven.”

Aan het einde van de laatste meditatie in huize Touber gaan de ogen moeizaam open. Toehoorders kijken elkaar aan. Glimlachen en krijgen een grijns terug. 

Ben ik nu verlicht? vraag ik me af als ik de deur dichttrek. Het voelt wel fris, lekker rustig. Ik groet de mensen, de boom voor het huis.

“Hallo, boom!” zeg ik en steek mijn hand op.

“Hallo, motregen!”

Een kwartier later fiets ik alweer door rood.

Maar de volgende dag sta ik toch anders op.

Related posts:

1. De fiets is niet meer heilig De fiets als wegwerpartikel Nederlanders hebben steeds meer geld over...
2. Zomaar binnenlopen bij de soa-poli kan niet meer Image via Wikipedia Steeds meer Amsterdammers lopen een soa...
3. Column: De dag van het ‘Neuken’   De zon komt op, een nieuwe dag breekt aan....

Image via Wikipedia

Steeds meer Amsterdammers lopen een soa op. Maar de GGD polikliniek aan het Weesperplein ontmoedigt de vrije inloop voor soa-testen. Sinds half 2008 loopt het aantal consulten – na jaren van flinke toename – terug.

AMSTERDAM – Het is stil voor de GGD polikliniek aan het Weesperplein op donderdag rond acht uur ‘s ochtends. Slechts zes mensen zijn zonder afspraak komen opdagen en staan zwijgzaam in een rij voor de deur. Omdat het rustig is mogen ze – onder enig gemopper van de receptionist – toch naar binnen. Een uitzondering, want eigenlijk helpt de polikliniek alleen nog de acute gevallen direct, de rest verwijzen ze door naar de huisarts of plannen ze een afspraak mee voor over twee tot drie weken.

Studente Maya (23) is blij dat ze vandaag mag doorlopen, maar vindt het maar niets dat ze een volgende keer moet wachten op een afspraak. “Dit is juist zo lekker makkelijk, je kunt meteen langs als je denkt: het zit niet goed.”

De GGD denkt daar anders over. Om de dagelijkse toestroom van mensen beter ‘te reguleren’, is de kliniek sinds 2008 bezig met de geleidelijke overstap van vrije inloop naar testen op afspraak.

Maar daar lijkt de opkomst nu onder te lijden. 2008 mag met 27.890 consulten dan wel de boeken in gaan als het beste jaar ooit voor de Amsterdamse polikliniek, het is ook het jaar dat de terugloop inzette. Die terugloop begon half 2008 en houdt nu al drie kwartalen op rij stand. Zo kwamen er in het tweede kwartaal van 2008 nog 7422 mensen voor een test, in het eerste kwartaal van 2009 was dat met 12,2 procent teruggelopen naar 6515 bezoekers. De cijfers van het tweede kwartaal van 2009 zijn nog niet bekend gemaakt door de GGD.

Afname bezoekers soa-poli

Het eerste kwartaal van 2008 laat een toename van vijf procent zien ten opzichte van het aantal bezoekers in dezelfde periode in 2007. In het tweede kwartaal was dat zelfs een toename van 23 procent. Maar vanaf dan is er een omslag. In het derde kwartaal en vierde kwartaal van 2008 is er niet meer sprake van een toename, maar zelfs van een lichte afname. In het eerste kwartaal van 2009 wordt dat zelfs een grote afname van 3,5 procent van 6751 consulten in het eerste kwartaal van 2008 naar 6515 consulten in 2009. Of de afname nog verder doorzet is nog onbekend. De cijfers van het tweede kwartaal van 2009 hadden al gepubliceerd moeten zijn, maar de GGD heeft dat nog niet gedaan.

De ontwikkeling is opmerkelijk omdat de cijfers van de polikliniek al jaren eenzelfde trend lieten zien: kwartaal na kwartaal neemt het aantal consulten toe, met af en toe lichte fluctuaties. Dat de afname samenvalt met de invoering van het afsprakensysteem, is volgens hoofd infectieziekten van de GGD Amsterdam Han Fennema, niet iets om conclusies over te trekken. “Ik vaar niet op kwartalen, liever kijk ik naar de jaarcijfers.”

Wallen

Metje Blaak van De Rode Draad, de belangenvereniging voor prostituees in Amsterdam, trekt wel haar conclusies. “Ik weet bijna zeker dat veel minder prostituees zich laten testen dan voorheen. Het hele idee achter die polikliniek is dat laagdrempeligheid voor vrouwen heel erg belangrijk is. De deuren moeten open staan, zodat ze meteen kunnen gaan als ze iets voelen. Als je ze vertelt dat ze eerst moeten bellen voor een afspraak over een paar weken, doen ze het gewoon niet.”

De drempel is voor de prostituees al hoog genoeg doordat het Weesperplein redelijk ver van de Wallen ligt, vindt Blaak. “Het liefst zouden ze een kliniek hebben in een zijstraatje van de Wallen zodat ze snel heen en weer kunnen en dus niet te veel klanten mislopen.”

Wat voor Blaak een feit is, blijf voor Fennema vooral één van meerdere hypotheses. “Als inderdaad blijkt dat er eind 2009 minder mensen zijn gekomen dan vorig jaar, dan zullen er veel meer factoren spelen dan het einde van de vrije inloop.” Fennema wijst onder meer op de chlamydia-screeningsronde die de GGD april 2008 onder circa 41 duizend Nederlandse jongeren uitvoerde. “Misschien was een deel van die mensen eerst van plan naar de polikliniek te komen, maar zijn ze niet meer gegaan omdat ze die thuistest konden doen.”

Dr.Frankenstein

Wat de precieze verklaring ook is, de terugloop is op z’n minst opmerkelijk te noemen. Zeker gezien de grootscheepse campagne Vrij veilig, die de overheid in de zomer van 2008 voerde. Met brochures, posters, de website vrijsoavrij.nl en de Aids Soa infolijn, probeerde het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) zoveel mogelijk mensen over te halen veilig te vrijen en om vooral niet terug te deinzen voor een soa-test. Zelfs in een tv-spot met het monster Frankenstein in de hoofdrol, wijst het ministerie mensen op het nut van een soa-test. Het monster dat is opgebouwd uit lichaamsdelen van verschillende mensen, wilt naar bed met de schone Sally. Zij roept uit: ‘But that could me anyone’s penis!’. In Amsterdam leidde de campagne niet tot een verdere toename van het aantal consulten.

Wat de terugloop verontrustend maakt is dat de Amsterdamse GGD in april van dit jaar nog de noodklok luidde, omdat het aantal soa’s onder Amsterdammers schrikbarend gestegen was in 2008. Normaal neemt het aantal soa’s jaarlijks met honderd tot tweehonderd gevallen toe, maar afgelopen jaar maakte het opeens een sprong van 3577 soa’s in 2007 naar 4717 soa’s in 2008. Dat enerzijds steeds meer Amsterdammers een soa blijken te hebben, en anderzijds het aantal consulten terugloopt, geeft geen goede vooruitzichten.

Het is een grote zorg voor Dennis Boutkan, voorzitter van de homo-belangenvereniging COC Amsterdam. “Het aantal gevallen van hiv en soa’s onder homo’s en lesbiennes neemt ontzettend toe.” In 2008 bleken 178 mensen besmet te zijn met hiv, een jaar daarvoor waren dat nog 92 mensen. Dat mensen nu twee tot drie weken op een test moeten wachten, keurt hij af. “Als mensen in die tussentijd nog onbeschermde seks hebben, kan het gevaarlijk zijn. Bij enige twijfel moeten ze gewoon direct kunnen gaan.”

Laagdrempelig

Dave van der Pol, voorzitter van Asva studentenunie, heeft vooral oog voor het van origine toegankelijke karakter van de GGD-vestiging aan het Weesperplein. “Ik zal altijd pleiten voor de laagdrempeligheid van de polikliniek. Als het voorheen makkelijk was daar te komen en nu niet meer, dan is dat een slechte zaak.” Hij denkt dat de laksheid van studenten een probleem kan zijn. “Studenten kunnen af en toe vrij makkelijk denken. Maar als er echt iets is, zullen ze ongetwijfeld een afspraak maken.”

En daar wringt het. Mensen met ernstige klachten, weten hoe dan ook wel de weg te vinden naar het Weesperplein. Maar juist voor de mensen die niets concreets hebben, is het gemak en de toegankelijkheid van de polikliniek van groot belang. Voorheen kon deze groep de avond van te voren bedenken dat ze de volgende dag toch even langs gingen voor ‘de zekerheid’. Nu moeten ze een afspraak maken voor over drie weken of naar de eigen huisarts. Die laatste optie is nog eens extra onaantrekkelijk omdat het in tegenstelling tot de polikliniek, niet anoniem is.

“Maar voor wie het er toe doet wordt het gemak juist beter”, aldus Fennema van de GGD. De mensen met ernstige klachten worden snel geholpen, en dat betekent dat de mensen zonder acute klachten daar op moeten wachten. “Er stonden altijd rijen mensen op de stoep, maar aan hun neus is niet te zien wat de urgentie is. Nu stellen we meteen vast hoe hoog iemands risicoscore is en daar handelen we naar. ”

Boutkan van COC Amsterdam pleit liever voor een middenweg. “Waarom kan het niet zoals bij de huisarts, dat je kan kiezen of je naar het inloopspreekuur gaat of liever een afspraak maakt?”

Related posts:

1. Ossel: ‘Zet mkb in tegen jeugdwerkloosheid’ Amsterdam – Wethouder Freek Ossel (PvdA) ziet een belangrijke rol...
2. “Als ik nú nog niet verlicht ben, dan weet ik het ook niet meer” Image by MAMJODH via Flickr Veertien jaar lang zwoer Tijn...
3. Amsterdamse huizenprijs in 2008 fors gedaald AMSTERDAM – 16 jan. De gemiddelde huizenprijs in Amsterdam is...

Diggy Dex is geen doorsnee rapper van de straat: hij rapt over de liefde en scoorde afgelopen zomer een hit. “Zodra een rapper succes heeft, vinden mensen dat die zijn ziel verkoopt.”

AMSTERDAM - Een rapper die bij het grote publiek doorbreekt met een liefdesliedje waarin hij beschrijft hoe hij zijn vriendinnetje heeft ontmoet. Het druist in tegen het beeld van straatcultuur, geweld en seksisme dat veel mensen van de hiphopscene hebben. Toch is dit het verhaal van Diggy Dex, de rapper die deze zomer samen met de Vlaamse Eva de Roovere met het nummer Slaap Lekker een nummer 1 hit scoorde in Nederland en België.

Slaap Lekker is geen uitzondering in het repertoire van Diggy Dex, de artiestennaam van Koen Jansen (29). Binnen de Nederlandse hiphopscene valt de rapper al langer op door zijn atypische teksten. Volgens Damai Schenk, de man die de concerten van Diggy Dex boekt, maakt Jansen alleen maar liedjes die dicht bij hem zelf staan.

Geboren en getogen in Amersfoort is Jansen nooit echt in aanraking gekomen met de straatcultuur. Hij komt niet uit een bovengemiddeld muzikaal gezin en heeft nooit muziekles gehad. Zijn ouders boden het hem wel aan, maar hij wilde niet. Het enige signaal dat er volgens zijn moeder in retrospectief op jonge leeftijd al op duidde dat hij weleens aanleg voor rap zou kunnen hebben, was zijn gave voor het schrijven van Sinterklaasgedichten. “Die overstegen het niveau van de Sint zat eens te denken…”

De Profeten

Op de middelbare school ontdekte Jansen de hiphop. Hij was vijftien toen hij met een vriendje rapgroep De Profeten begon. “In die tijd traden ze altijd op schoolfeestjes op”, zegt jeugdvriend Jasper Brommet. “Ik denk eigenlijk niet dat ik zijn teksten van toen nu nog goed zou vinden, maar in die tijd vonden wij het wel echt heel tof.”

In 2002 vertrok Jansen naar Amsterdam, waar hij sociologie studeerde. Een studie die hij met enige vertraging afrondde. Inmiddels waren De Profeten samen gegaan met een aantal andere Amersfoortse rappers. Onder de naam DAC, de Amersfoortse Coöperatie, brachten ze twee albums en twee singles uit. Binnen de Nederlandse rapscene kende iedereen de Amersfoorters, maar voor het grote publiek kwamen ze niet verder dan het winnen van de publieksprijs bij de Grote Prijs van Nederland in 2003 en een bescheiden hitje met het nummer Springstof. In 2006 bracht Jansen zijn eerste soloplaat uit.

Sinds Jansen solo is gegaan, heeft hij volgens zijn vriendin Dagmar Holtman echt de ruimte gekregen om zijn eigen geluid te ontwikkelen en te verfijnen. “Koen is geen stereotype rapper. Hij maakt juist hele melodieuze eigen liedjes, waar soms ook een beetje een singer-songwritersound in zit. Daarnaast schrijft hij hele gevoelige teksten. Over de liefde, maar bijvoorbeeld ook over de scheiding van zijn ouders. Ik denk dat deze combinatie hem redelijk uniek maakt binnen de Nederlandstalige rapscene.”

Kippenvel

Vrienden, familie en collega’s roemen Jansen omdat hij zijn gevoelens zo goed weet te verwerken in zijn teksten. Zijn moeder kreeg kippenvel toen ze het nummer Gescheiden Wegen, over de echtscheiding met haar man voor het eerst hoorde. Holtman, over wie Slaap Lekker gaat, krijgt nog steeds “een warm liefdevol gevoel van binnen” als ze goed naar de tekst van ‘haar’ nummer luistert. Jansen laat volgens jeugdvriend Brommet in zijn teksten “het achterste van zijn tong en het binnenste van zijn hart zien.”

Maar niet alleen intimi geven hoog op van de muziek en teksten van Jansen. Zangeres Eva de Roovere had nog nooit van Diggy Dex gehoord toen hij haar voor het eerst benaderde met de vraag of hij een sample van haar nummer Fantastig toch –het nummer dat Jansen remixte tot Slaap Lekker– mocht gebruiken.  “Toen ik de mp3 die hij mij mailde open klikte en de beat begon te spelen onder mijn nummer werd ik er instant vrolijk van. Ik had dan ook weinig bedenktijd nodig om ja te zeggen.”

De Roovere wilde meer horen van Diggy Dex. Onbevooroordeeld stopte ze Mayonaise voor de ziel, het laatste album van Diggy Dex, in haar CD-speler. “De eerste keer dat ik een hiphopplaat helemaal heb uitgeluisterd. Ik vond hiphop altijd leuke zomermuziek voor op de radio of om op te dansen, maar dit was de eerste keer dat ik echt onder de indruk geraakte van de teksten.”

‘Neprapper’

Toch is niet iedereen enthousiast over het succes van Jansen, weten vriendin Holtman en concertboeker Schenk. Volgens de conservatieve school binnen de hiphopscene mag rap uitsluitend over het leven van de straat gaan. Alle rap die buiten dit genre valt zou nep en commercieel zijn. Schenk: “Eigenlijk gaat dat altijd zo binnen de hiphopwereld. De meesten vinden het leuk wat Koen doet, maar zodra een rapper succes heeft, zijn er altijd mensen die vinden dat die zijn ziel verkoopt.” Holtman: “Koen is nooit van de straat geweest, dus dat hij zijn ziel verkoopt is onzin. Hij rapt al sinds 1995 over de dingen die hem bezig houden en hij is daar altijd serieus mee bezig geweest.”

Zelf haalt Jansen zijn schouders op als mensen hem verwijten dat hij een ‘neprapper’ zou zijn. “Hiphop is ooit op straat ontstaan, maar ik vind het te kortzichtig om daar bij te blijven. Rap is inmiddels uitgegroeid tot een volwaardige stroming binnen de muziek. Ik vind juist het leuke van muziek dat je altijd verschillende stromingen kunt mengen. Dat kun je zo gek maken als je zelf wil.” Jansen vindt het geen probleem om te erkennen dat Slaap Lekker geen echt hiphopnummer is. “Natuurlijk is dat veel meer een popliedje. Zo staat dat ook op Itunes. Maar ik vind het vooral een heel leuk liedje, dat is het belangrijkst.”

Met het succes van Slaap Lekker lijken de dromen van rapper Diggy Dex in vervulling te komen. Met Eva de Roovere speelt hij op plekken –zoals de Kleine Komedie– waar hij als rapper anders nooit zou komen. Zijn soloprogramma wordt nu geboekt door poppodia en discotheken die de rapper voorheen niet zagen staan. Doordat hij nu in grotere zalen kan gaan optreden, komt zijn lang gekoesterde wens om met liveband te gaan toeren uit. Maar misschien wel het belangrijkste: in combinatie met zijn bijbaan als docent rap aan de Popacademie in Rotterdam en de rapworkshops die Jansen geeft op middelbare scholen, kan hij nu eindelijk van zijn muziek leven. Jansen hoopt dat dit zo blijft.

Geen eendagsvlieg

Hij zal het in elk geval niet verpesten door naast zijn schoenen te gaan lopen, denkt concertboeker Schenk. “Koen is niet alleen artiest, maar ook ondernemer. Hij weet dat zodra hij zijn optredens gaat verkloten, hij niet meer geboekt zal worden.” En binnenkort krijgt Jansen er een extra motivatie bij om voldoende brood op de plank te brengen. “Hij was altijd al serieus met muziek bezig, maar sinds hij weet dat hij vader wordt, is hij nog veel meer gefocust op zijn prestaties als muzikant. Hij krijgt een zoon en die wil hij kunnen onderhouden.”

Binnen de Nederlandse hiphopscene draait Diggy Dex al te lang mee om na Slaap Lekker als eendagsvlieg weer te verdwijnen . Of hij bij het grote publiek opnieuw een hit kan scoren is afwachten. Begin november verschijnt zijn nieuwe single, Dezelfde Spijt. Voor dit nummer gebruikt de rapper opnieuw een bekend liedje voor het refrein: Non je ne regrette rien, van Edith Piaf.

Misschien dat het voor de rapper nu hij eenmaal een nummer 1 hit heeft gescoord iets makkelijker is om opnieuw een hit te scoren. Volgens vriendin Holtman wordt hij sinds Slaap Lekker in elk geval veel serieuzer genomen dan voorheen. “Vroeger dacht iedereen als ik vertelde dat mijn vriend rapt: okay leuk, maar zolang hij geen Ali B, Lange Frans, of dood aan Wilders teksten maakt, wordt dat toch nooit wat. Nu ze zien dat het ook echt wat oplevert, zijn ze er opeens veel positiever over. Vertellen ze trots aan anderen: Ik ken Diggy Dex.”

Related posts:

1. Verdeeldheid in college om Robin Hoodtaks AMSTERDAM, 18 januari – De uitspraken die wethouder Lodewijk Asscher...
2. Amsterdam Rauw: Rapper Bangbang kickbokst voor Bangladesh Amsterdam Rauw: een serie over wakker Amsterdam. Op zoek naar...
3. Marc Jansen: fanatiek Ruslandkenner zonder extremen Marc Jansen gaat met pensioen. Meer dan twintig jaar werkte...

Drie weken geleden lanceerde ontwerpbureau Tjep. op eigen initiatief een grootschalig project: drie ontwerpen voor ecologisch compleet zelfvoorzienende bouwwerken. Het is het jongste geesteskind van productontwerper Frank Tjepkema, die met ‘Oogst’ een zenuw wil blootleggen in het conservatieve Nederlandse denken over de toekomst van de agricultuur.

AMSTERDAM – Een compleet zelfvoorzienend pretpark vormgegeven rondom een restaurant. Kassen voor groente, weiden voor vee en stroomvoorziening zijn in het park geïncorporeerd. Er gaat niets in of uit. Behalve de gasten zelf, die via een kabelbaantje door het slachthuis heen het restaurant in worden geleid. Bovenop het bouwwerk prijkt een ouderwetse Hollandse molen.

Het is een van de drie ontwerpen van Frank Tjepkema’s jongste project: Oogst. Tjepkema ontwierp rondom het thema zelfvoorzienendheid drie constructies: een boerderij voor een gezin (Oogst 1); een gemeenschap van zelfvoorzienende boerderijen (Oogst 100); en een heus pretpark (Oogst 1000 Wonderland). Met Oogst wil hij ons confronteren met onze bekrompen manier van denken over moderne technologie in de landbouw.

Extreme relaxedheid

Op het eerste gezicht oogt Tjepkema (1970) verlegen en introvert. Niet als een internationaal bekende Nederlander met twee Dutch Design Awards bekroonde productontwerper op zijn naam. Enkele van zijn klanten: telefoonaanbieder Ben, bierfabrikanten Bavaria en Heineken, designlabel Droog en luchtvaartmaatschappij British Airways.

CV  Tjepkema

Frank Tjepkema (1970) werd geboren in Zwitserland en groeide op in Brussel, New York en Genève. Op zijn achttiende kwam hij naar Nederland om industriële vormgeving te studeren aan de TU in Delft. Al snel stapte hij over naar de Design Academy in Eindhoven.

In 1996 studeerde hij cum laude af. Dat deed hij twee jaar later nog eens aan het Sandberg Instituut. In 1999 werd hij gevraagd om in te vallen voor zijn vroegere docent Herman Kuijer aan de Design Academy. Tjepkema gaf een jaar ontwerples. Twee jaar later werd hij hoofd van de design afdeling op de Rietveld academie in Amsterdam.

Ondertussen werkte Tjepkema korte periodes voor reclamebureau BMB en de designafdeling van Philips. In 2001 richtte hij zijn eigen bureau Tjep. op. De afgelopen jaren ontwierp Tjep. producten, interieurs, verpakkingen, sierraden en meubels voor grote namen als Ben, British Airways, Bavaria, Heineken en de NS. Een grote mijlpaal in de carrière van Tjepkema was het winnen van de Dutch Design Award in 2004, zowel in de categorie ‘interior design’ als ‘fashion design’.

Zijn introverte voorkomen is eigenlijk een extreme vorm van relaxedheid, zeggen vrienden en collega’s. Geen van zijn werknemers bij ontwerpbureau Tjep. kan zich herinneren Tjepkema ooit boos of gestresst te hebben gezien.

Dat hij niet zo verlegen is als hij overkomt, blijkt al snel als hij begint te praten over zijn werk. ,,Bij een presentatie weet hij altijd precies wat hij wil zeggen, zelfs als het ontwerp nog niet eens helemaal op papier staat”, vertelt Leonie Janssen, die nu bijna drie jaar als ontwerper werkt bij Tjep.

Uit Tjepkema’s vrije werk blijkt dat hij zich, hoewel altijd op rustige toon, ook best druk kan maken. Over maatschappelijke kwesties bijvoorbeeld. Zo is ook Oogst een reactie op een ,, blokkade in onze belevingswereld” die hij meent te ontwaren. Daarmee bedoelt hij dat we in Nederland moeilijk om kunnen gaan met het beeld van koeien in een flat, terwijl in zulke technologische ontwikkelingen de samenleving veel kunnen opleveren.

Tjepkema deed grondig onderzoek voor zijn Oogst-ontwerpen, onder meer bij de TU in Wageningen. Hij kwam erachter dat er technisch al veel mogelijk is op het gebied van zelfvoorzienendheid in de agrarische sector. Vanuit opkomende industrielanden in Azië worden die ontwikkelingen dan ook op de voet gevolgd.

In Nederland is het onderwerp echter ,,gekaapt door ecologen die op een naïeve manier terug willen naar de natuur”, zegt Tjepkema. Hij noemt het een soort anti-vooruitgangsdenken waarin geen plaats is voor ,,varkens op drie hoog. Terwijl ik het liefst zie dat robots de aardappels rooien als ik aan een ecologische boerderij denk.”

Tjepkema benadrukt die tegenstelling door moderne technologische ontwikkelingen te combineren met nostalgische elementen als oud-Hollandse gevels en molens.

Provocateur

Tjepkema is geen autonoom kunstenaar met een maatschappelijke agenda. Hij is ontwerper, productontwerper. Functionaliteit staat voorop. Toch heeft zijn werk altijd een licht provocerend karakter, of in ieder geval een ironische reactie op de actualiteit.

Zoals het Bling Bling sierraad waarvoor hij in 2004 de prestigieuze Dutch Design Award kreeg. De hanger is opgebouwd uit talloze lagen van logo’s en merken die samen een crucifix vormen. Het idee achter het sierraad is dat ‘branding’ de religie is van deze tijd. “Het is een stout idee dat kritisch is ten opzichte van de merkcultuur, maar tegelijkertijd ook kritisch naar de potentiële dragers van het sierraad”, vindt Susie Allen, directeur van Artwise Curators.

Artwise Curators beheert omvangrijke kunstcollecties in het Verenigd Koninkrijk en haalde Tjepkema binnen bij British Airways. Opdracht: een luchtschacht midden in de ‘first class lounge’ op Heathrow omtoveren tot kunstwerk. Hij maakte er een gestileerde witte ‘boom’ van, de Airco Tree.

“Frank kijkt eerst naar de praktische kant van de opdracht, vervolgens naar de verbeeldende kant, en dan keert hij het volledig binnenstebuiten”, aldus Allen over zijn werkwijze. ,,Het is een tussenvorm geworden tussen kunst en design. Een prachtige sculptuur, maar toch functioneel.”

Het is vooral de combinatie tussen concept en functionaliteit in zijn werk, waar Tjepkema om geroemd wordt. ,,Het is die intelligente aanpak, experimenteel maar ook realiseerbaar”, zegt Gijs Bakker, oprichter van Droog Design en oud-docent van Tjepkema op de Design Academy in Eindhoven. Daarbij heeft hij een feilloos gevoel voor marketing, voegt Bakker toe. ,,Hij kan goed inschatten hoe het publiek zal reageren en daarop inspelen.”

Dat zijn belangrijke kwaliteiten voor een productontwerper, maar het geeft geen verklaring voor Tjepkema’s drang om een ironisch commentaar op de maatschappij in zijn ontwerpen te leggen.

Provocateur is een te groot woord. “Frank is wel bezig met maatschappelijke dingen”, zegt oud-studiegenoot en boezemvriend van Tjepkema, Otto Doornbos, “maar het is eerder verwondering.”

Die verwondering zat er bij Tjepkema al vroeg in. Hij had altijd vragen over hoe de wereld draait, herinnert zijn zus Elvira zich. ,,Het was een rustige jongen die alles goed bekeek. Alles was om over na te denken bij Frank.” Moeder Jos Tjepkema: ,,Het was een dromer. Ik denk dat hij dan aan het ontwerpen was in zijn hoofd. Hij zei wel ‘ja’ en ‘nee’, maar was dan eigenlijk niet aanspreekbaar.”

Onafhankelijkheid

Maar Oogst is meer dan alleen verwondering over de onbenutte mogelijkheden van de moderne technolgie in de agricultuur.

Zelfvoorzienendheid, de basis van zijn laatste werk Oogst, vormt samen met onafhankelijkheid een rode draad door het leven van Tjepkema. Vader Tjepkema reisde als chemisch ingenieur veel voor zijn werk en nam zijn gezin mee. Tjepkema woonde voor zijn negende al in drie verschillende landen op twee continenten. Het wisselen van scholen en leefomgeving dwong hem op jonge leeftijd al een sterke onafhankelijk te ontwikkelen. Zijn tien jaar oudere zus en acht jaar oudere broer verlieten het ouderlijk huis vroeg en Tjepkema verhuisde op zijn negende samen met zijn moeder terug naar zijn geboorteplaats Genève.

Op zijn achttiende besloot hij alleen naar Nederland te gaan om industriële vormgeving te studeren aan de TU in Delft. ,,Dat was een moedige stap”, vindt zuster Elvira. ,,Ons Nederlands was op zijn zachts gezegd matig.”

Die opleiding was Tjepkema echter te technisch en na twee jaar besloot hij de overstap te maken naar de Design Academy. Toen hij was afgestudeerd kreeg hij de kans om bij de prestigieuze Design-afdeling van Philips te werken. Daar gaf hij na zes maanden de brui aan. Elvira Tjepkema: ,,Dat is typisch een voorbeeld van Franks eigenzinnigheid. Iedereen spoorde hem aan daar te blijven werken voor zijn CV, maar Frank had zijn eigen idee.”

Dat is ook het beeld dat oud-docent Bakker van hem heeft. ,,Hij sprong er direct uit als student. Hij was een einzelgänger, die alleen als solist kon opereren.” Herman Kuijer die hem als docent Ontwerp bij zijn eindexamen begeleidde, typeert hem boven alles als een ,,oorspronkelijk denker”.

Tjepkema gaat zijn eigen weg. ,,Frank is Frank, zeggen wij altijd”, zegt boezemvriend Doornbos. ,,Als hij door iets gebiologeerd is, dan is hij nauwelijks te beïnvloeden.” Hoewel Tjepkema zichzelf nooit zo zou noemen, heeft hij daarin wel iets weg van een vrij kunstenaar, vindt Doornbos. “Frank maakte een soort toeristische route door het vrij kunstenaarschap om terug te keren in ontwerpland.”

Eeen gewaardeerde bijkomstigheid van die ‘eigen weg’ is dat Tjepkema zich niet laat beperken door zijn ontwerperschap. “Het boeiende van Frank is dat hij over de grenzen van zijn discipline gaat. Hij combineert zijn achtergrond als productontwerper met grafische vormgeving en kunstprojecten in de openbare ruimte”, zegt Erik Kessels van reclamebureau KesselsKramer, dat Tjepkema meermaals in de arm nam om producten te ontwerpen bij hun campagnes.

Geen worst-case scenario’s

Zijn eigenzinnigheid heeft echter ook een keerzijde. ,,Waar iemand anders zou vragen ‘waarom’, vraagt Frank ‘waarom niet’”, legt Doornbos uit. ,,Hij zal nooit uitgaan van een worst-case scenario. In zijn privé-leven zou hij dat zelfs als immoreel ervaren.” Werk en privé zijn jarenlang nauw verweven geweest bij Tjepkema. Zijn toenmalig partner en moeder van zijn twee kinderen, Janneke Hooymans, werd niet lang na de oprichting van Tjep. ook zijn zakelijk partner.

Die situatie leverde veel spanning op en is deel van de reden dat Tjepkema en Hooymans anderhalf jaar geleden uit elkaar gingen, geeft hij zelf toe. ,,Misschien is Oogst ook wel een reactie op de scheiding”, zegt Tjepkema. Een uiting van de terugkeer naar zijn onafhankelijkheid.

Hooymans kon Tjepkema goed aanvullen, vertelt restaurateur Vasso Panagoulopoulos, voor wie zij samen drie restaurants inrichtte. ,,Frank kan ongelooflijke ontwerpen creëren, maar moet soms wel beteugeld worden”, weet hij uit ervaring te vertellen. “Hij wil vooral zijn stempel drukken, Janneke was veel nuchterder en kon hem daarin compenseren.” Volgens Panagoulopoulos is die remmende factor nu weggevallen. “Oogst is een project waarin hij helemaal door kan slaan.”

Doorslaan is een groot woord, ,,hij heeft zich in ieder geval compleet op kunnen storten”, zegt Janssen. Tjepkema deed een jaar lang grondig onderzoek voordat hij het ontwerp presenteerde. ,,Toen hij twee weken in het buitenland zat, belde hij elke dag op om te vragen of de computers nog draaiden”, aldus Janssen. Die afleiding is wellicht deel van de reden dat hij op de werkvloer zo verassend relaxed omging met die turbulente situatie. Janssen: ,,Eigenlijk is hij het afgelopen jaar zelfs een stuk vrolijker .”

Related posts:

1. Personele problemen voor Frank de Boer Vlak voor de winterstop werd Frank de Boer binnengehaald...
2. (G)een centje pijn: PvdA-fractievoorzitter Frank de Wolf Frank de Wolf. Foto: amsterdam.nl NAP maakt een rondgang langs...
3. Illegale Filippijnen zijn het liefst onzichtbaar Image by Pingu1963 via Flickr Veel Amsterdamse huishoudens hebben...

Els Iping houdt ermee op. Na acht jaar als bestuurder en voorzitter van het stadsdeel Centrum stelt de veelbesproken PvdA-politica zich niet opnieuw verkiesbaar. Profiel van een mensen-mens.

AMSTERDAM – Soms belt ze haar zoon. “Ruben, wat ze nú weer over me hebben geschreven…”

Dan drinken ze samen een biertje, op een Amsterdams terras.

De laatste tijd komt Els Iping vaak vermoeid thuis, na een zware dag. Maar dat ze het moeilijk heeft, laat ze niet merken. “Oh, wat is het hier gezèllig!” roept ze bij binnenkomst, “en wat een fijn open hààrdje!”

Ruben (25): “Ik denk dat ze zich daarmee overeind houdt.”

In 2002 werd Els Iping (55) door de PvdA binnengehaald, om het nieuw opgerichte stadsdeel Centrum te besturen. Vier jaar later werd ze stadsdeelvoorzitter.

Onder haar bewind dreigde een ijsverkoper – hartje zomer – zijn deuren te moeten sluiten. Vlaggen en reclame zouden uit het straatbeeld verdwijnen, de stad moest schoon. Bovendien introduceerde ze de ‘Iping-spijkers’ om te voorkomen dat terrassen uitwaaieren en zorgde haar strenge terrassenbeleid voor veel opschudding.

Ze werd neergezet als een regeltante en werd het symbool van de Amsterdamse vertrutting. Karikaturaal, vinden intimi, ‘Elsje’ heeft ook een andere kant.

Op de fiets de wereld rond

Els Iping groeide op in een arbeidersgezin in Amsterdam-Noord. Vader was bakker, moeder bracht zeven kinderen groot. “Het was een gezellige familie”, weet vroegere vriend Hein van Meeteren nog, “maar ook ambitieus en stipt.” Het gezin was trouw aan het rooms-katholieke geloof, tegenwoordig is Iping de nuchterheid zelve.

Na de HBS bezocht ze de Pedagogische Academie en begin jaren zeventig kon ze aan de slag op basisschool De Biënkorf in Amsterdam-Noord. Hoewel ze het goed deed als onderwijzeres, onderbrak ze haar prille carrière al binnen twee jaar, om samen met haar kersverse echtgenoot Willem Frericks de wereld rond te fietsen.

Willem was een leuke vent, maar makkelijk was hij niet. “Misschien was het wel een daad van verzet tegen haar afkomst, om met hem te trouwen”, vermoedt Hein van Meeteren. “Haar ouders hadden vast liever gezien dat ze met een nette meneer was thuisgekomen, met carrièrekansen.” In 1975 verscheen Iping voor het eerst op de voorkant van het Parool. Stralend, samen met Willem en twee fietsen.

Hein van Meeteren ontmoette het stel tijdens hun fietsreis op een Soedanees station, waar hij de burgeroorlog versloeg voor De Groene Amsterdammer. “Elsje was mooi, ik heb Willem nog met haar gecomplimenteerd. Goedgebekt, goedlachs.” Maar misschien zat er toen ook al iets moralistisch in haar. “Ze zei het niet, maar keek met lede ogen toe als Willem weer een joint opstak.”

Vlak voor haar reis was Iping betrokken geraakt bij de opzet van jongerencentrum Crataegus. Terug in Nederland sloot ook Hein van Meeteren zich bij de groep aan. Hij kwam vaak over de vloer bij Willem en Els. Twee werelden verenigden zich: “Ik was een blowende corpsbal, zij een keurig meisje uit Noord.”

Ver-schrik-ke-lijk verliefd

Het huwelijk tussen Iping en Frericks strandde. “Willem was idolaat van Elsje, maar ze groeiden uit elkaar: zij werd volwassen en hij niet”, lacht Marjon Mulder, destijds ook onderwijzeres op basisschool De Biënkorf. Nog altijd staat Willem ‘Blootvoet’ Frericks met zijn tweedehands handeltje op het Waterlooplein.

Toch ging de scheiding Iping niet in de koude kleren zitten. Haar goede vriendin, actrice Bo Bojoh, herinnert zich hoe Els nachtenlang huilde om Willem. “Op een nacht belde ze hem verdrietig op en bleek ze verkeerd verbonden. Brordus Bunder – per ongeluk aan de andere kant van de lijn – trok zich Els’ verdriet aan en ze bleven kletsen. Al snel spraken ze elkaar elke avond.” Van Bunder heeft Iping twee zoons. Bojoh: “Brordus en Els zijn nog steeds ver-schrik-ke-lijk verliefd.”

Begin tachtiger jaren begon Iping een opleiding tot dramadocente. Haar stoere kant kwam boven toen ze als zakelijk leider solliciteerde bij theatergroep Tender. “Ik zag haar niet meteen zitten”, zegt Anke van der Pluijm, destijds het brein achter de groep. “Maar binnen een dag sloeg dat om. Ze bleek aardig en eerlijk, een vrouw van vlees en bloed.”

Tender maakte als eerste in Nederland locatietheater, op publieke plekken. “In een zwembad bijvoorbeeld – je kocht een kaartje om te zwemmen en raakte in een voorstelling verzeild.” Tender had iets anarchistisch, volgens Van der Pluijm.

Stadsdeelvoorzitter Iping

Uit liefde voor de stad meldde Iping zich in 2002 bij de PvdA. Voor ze het zelf goed en wel doorhad, was ze lijsttrekker. Makkelijk was het nooit, zeker niet in haar huidige functie als stadsdeelvoorzitter. Onervaren als ze was, raakte ze al op haar eerste werkdag verzeild in een slopende kwestie binnen het stadsdeel. Ze nam het advies over om het populaire hoofd onderwijs Sieglin Simson op non-actief te zetten en had zich daarmee volgens enkelen voor het karretje van kwaadwillende ambtenaren laten spannen.

Een juridisch adviseur die destijds met haar samenwerkte en liever anoniem blijft, weet dat Iping erg moest wennen aan het politieke spel. “Ze was zoekende. Wilde iedereen te vriend houden en dat kan niet in de politiek.” Zoon Ruben drukt het minder omwonden uit: “Binnen twee weken werd ze neergesabeld. In die tijd zag ze er bleekjes uit.”

Later bewoog Iping zich makkelijker binnen het stadsdeel, hoewel ook haar nabije omgeving het niet altijd eens was met haar beleid. Zoon Ruben werkte zelf lange tijd in de Amsterdamse horeca en kent de verhalen van twee kanten: “Dat ze controleurs op de terrassen afstuurde om te kijken of haar beleid werd nageleefd en daarbij boetes liet uitdelen, was niet handig.”

“Het is een moeilijke positie”, erkent een anonieme adviseur. “Dat krijg je, als je van het centrum een woongebied én een internationaal uitgaansgebied wil maken. Haar electoraat woont hier, maar het centrum is van internationale betekenis. Aan beide krachten moet je een grens stellen.”

Vriendin Bo Bojoh vult aan: “Als iedereen verlicht is, zijn er geen regels nodig. Maar dat is niet zo. En dus had Els weinig keus.”

Maar het is te makkelijk om haar beleid onder het kopje ‘tuttig’ te scharen. Hein van Meeteren: “Ik herken Elsje wel: eigenwijze Elsje met haar vuistjes op tafel. Maar dacht ook vaak: kijk daar nou eens doorhéén. Het is een pose, ergens is ze een heel goeie actrice. Els is vrolijk, bijna stout. Als je mensenkennis hebt, zie je dat.”

Was ze niet te menselijk voor de politiek? Vriendin Marjon Mulder, verontwaardigd: “We willen toch graag mènsen in de politiek. Het gaat om kwaliteit en bevlogenheid, en die heeft ze.” Bestuurlijk deed ze het goed, maar het politieke spel had ze zich beter eigen kunnen maken. “Van mij had ze vaker de aanval mogen zoeken en ook een keer terug mogen hakken,” vindt zoon Ruben.

Hij ziet aan elke beslissing twee kanten. Neem de Wallen – Ruben woont er zelf: “Ik hoor vaak dat het jammer is dat daar het groezelige en het romantische verdwenen is, maar het wàs niet romantisch. Er zaten junks, mensenhandelaren die hun meisjes brandmerkten. Mijn moeder heeft ervoor gezorgd dat het er daar de afgelopen drie jaar ongelooflijk op vooruit is gegaan.”

Hate-mails

Ruben heeft de afgelopen jaren heel wat biertjes met zijn moeder gedronken. De kritiek die zij over zich heen kreeg was niet van de lucht. Veel vrienden maakten zich permanent zorgen, vooral toen actiegroep Ai!Amsterdam in opstand kwam tegen het terrassenverbod.

“Haar zoons verboden haar de hatemails te lezen die ze ontving,” zegt vriendin Bo Bojoh, “sommige waren té pijnlijk.” Maar toen kortgeleden een anonieme dame op Geen Stijl meldde dat Els er dan een vreemd beleid op mocht nahouden, maar wel “twee zoons heeft om je vingers bij af te likken’, kon Ruben het niet laten dat bericht onder zijn moeders neus te duwen.

“Ze heeft ook fans, maar die laten zich niet horen”, zegt Ruben. “Zo’n platform als Hooj – de tegenhanger van Ai!Amsterdam – kwam laat op gang.”

Het verbaast niemand dat Els Iping zich niet opnieuw verkiesbaar stelt. Ze wil tijd voor zichzelf. Elke zondag eet ze met een vaste club van tien vrienden en de feesten die ze organiseert zijn legendarisch. Vriendin Marjon Mulder: “Ze heeft een groot huis en houdt concerten, met muziek en gedichten. Ze is gezellig, je kan geweldig met haar lachen. Brordus, haar man, zegt wel eens lachend – en apetrots: ‘ga zitten mens, doe niet zo gek’. Maar zo is Els.”

Wat ze nu gaat doen?

Hein van Meeteren: “Ze heeft meer in zich dan alleen dat bestuurdertje uit te hangen, misschien gaat ze wel terug de theaterwereld in.

Ruben Bunder: “M’n vader wil ook quality time.”

Marjon Mulder: “Misschien gaat ze wel een boek schrijven.”

Hein van Meeteren: “Ze gaat in elk geval iets menselijks doen.”

Related posts:

1. Poëzie op het Waterlooplein Wie in Nederland draagt het mooist gedichten voor? Op die...
2. Chemie van de liefde Verliefdheid gaat ook op geleide van geur Aan de vooravond...
3. Afghanistan door een Holga camera Zaterdagavond debatteren policiti in politiek-cultureel centrum de Balie over Afghanistan. In...