De één wacht smachtend op een elfstedentocht, de ander vervloekt de winter en  droomt van tropische oorden. Een serie columns over de winter.

Nieuwjaarsdag wordt in het algemeen beschouwd als een feestdag. Toch maakt het eerste ontwaken in het nieuwe jaar mij nooit bijzonder vrolijk. Dat komt doordat er, hoewel er een nieuw jaar begonnen is, vooral veel dingen zijn afgelopen. Dat begint al bij de aanblik van de woonkamer: het feestje van vannacht is afgelopen. Half afgespeelde spelletjes, lege wijnglazen en een schrale lucht van sigaretten en bier maken dat pijnlijk duidelijk.

Maar ook de hele feestmaand is voorbij. De kerstboom staat er nog, maar hij hoort er eigenlijk niet meer. Er liggen meer naalden onder de boom dan er aan zitten en in de loop van de festiviteiten is het arme geval vervaarlijk scheef gezakt. Zo’n kerstboom wekt mijn medelijden. Het maakt me melancholiek, maar ook daadkrachtig.

Weg ermee, is namelijk mijn eerste gedachte. In mijn huis is na 2 januari vaak geen spoortje van kerstmis meer te bekennen. De boom is weg, de krans van de deur, de naalden opgezogen en de kaartjes, hup, in de papierbak gekieperd.

Nadat ik ook dit jaar ruim voor Driekoningen korte metten had gemaakt met Kerstmis, verheugde ik mij in de eerste week van januari op de frisse aanblik van de stad. Het nieuwe jaar was begonnen, weg met de Kerstmannen, kerstliedjes, en de flikkerende lampjes (sinds wanneer is blauw de kleur van kerst?). Maar in de eerste straten die ik doorkruiste bleek al dat ik mijn opruimwoede niet deelde met mijn stadgenoten. Alle straten hingen nog vol versiering en ’s avonds gingen al die vrolijke blauwe lampjes ook gewoon nog aan.

Nu, drie weken later, hebben de winkeliers in Amsterdam er nog steeds geen genoeg van. In de Haarlemmerstraat hangt nog volop verlichting. In een etalage staat zelfs nog een bordkartonnen kerstboom. De Amsterdamse ondernemers zijn kennelijk niet bang voor het ongeluk ^[2] dat hen voorspeld wordt als ze te lang wachten met het opruimen van de kerstboel.

Ik raak hierdoor vertwijfeld. Net het hele huis aan kant, hangt al die rommel nog boven de straat. Net afscheid genomen van die warme kerstgevoelens, moeten fel verlichte plastic dennentakken je eraan herinneren dat het volgende AVRO musical kerstgala nog een jaar van ons verwijderd is.

Volgens Nel de Jager, die als voorzitter van de ondernemersvereniging Haarlemmerbuurt verantwoordelijk is voor de versiering in deze wijk, bedoelen de winkeliers het goed. “Januari is nog zo’n donkere maand, mensen zijn een beetje somber. Winkeliers vinden die verlichting dan extra feestelijk.” Bovendien zijn er praktische bezwaren tegen een te radicaal reinheidsideaal. “Anders hangt het er ook maar zo kort, in verhouding tot de moeite die het kost om het op te hangen en weg te halen. Door de vorst en de sneeuw was het ook extra moeilijk om de versiering op te ruimen.” Maar De Jager is het met me eens dat het soms wel iets minder kan. “Als het aan de winkeliers ligt hangt de versiering er het hele jaar. Dit jaar waren veel winkelstraten vroeg met ophangen, wij waren de laatsten. Dat werd me niet in dank afgenomen. Maar het moet niet elk jaar gekker worden. Anders kun je de verlichting wel in augustus ophangen en in april pas weer weghalen.”

Van dat schrikbeeld moet ik even bijkomen. Om al vanaf de nazomer gevoed te worden in mijn hunkering naar die warme decemberdagen, ik moet er niet aan denken. En dan tot in het vroege voorjaar geconfronteerd worden met dat wat er nog maandenlang niet zal zijn; volgens mij zou ik een verhuizing moeten overwegen. Wat dat betreft kan ik alleen maar hopen dat de Nel de Jagers de boel blijven bestieren hier in Amsterdam. Zij verzekert me: “Eind januari is alle verlichting verdwenen.”

^[3]

De wekker dringt in al zijn vermoorde onschuld door tot mijn bewustzijn: de kerstvakantie is voorbij, er móet weer iets.

Ik stap op mijn fiets en ben in een oogwenk klaarwakker als mijn gebarsten zadel diens voorheen bevroren inhoud prijsgeeft. Pas in de trein warm ik weer een beetje op. Door een vriend heb ik me dankbaar laten wijsmaken dat mijn oude ov-kaart ^[5] nog een maand geldig is bij de NS. Sinds gisteren ben ik er namelijk achter dat waarschijnlijk op tweede paasdag tijdens de lunchpauze een ov-chipkaart is bezorgd aan het adres van een overleden oudtante. Deze kaart moet ik activeren op een van de vele locaties waar ik nooit kom. Hoe doen andere studenten dat toch?

Temidden van versufte forensen is het alsof er nooit een kerstvakantie heeft voorgevallen. Een dakloze die de mineur slecht aanvoelt komt de wagon in. Hij zet dusdanig eloquent zijn noodzaak naar geld uiteen dat ik me realiseer dat slechts een kleine misstap het verschil maakt tussen een toekomst als president van de Verenigde Staten of het lot van een straatkrantverkoper. Maar iedereen is blut dus de man vangt bot. Ook ik moest gisteren met het schaamrood op de kaken mijn boodschappen bij de Lidl achterlaten, onbetaald. Waar heb ik het in godsnaam allemaal gelaten?

Vaag sijpelen beelden door van champagne op de badrand en een flikkerende Eiffeltoren in Parijs. Maar ook warme erwtensoep in een cafeetje terwijl we vanachter het raam toeristen met bespottelijke winterkledij nawijzen, of een klein kattenbeest dat bij iedere stap zijn pootjes probeert te bevrijden van de sneeuw. Dat laatste was natuurlijk een schier onmogelijke opgave, maar maak dat de kat maar wijs.

Aangekomen in Amsterdam sprint ik naar lijn 24, waar ik zonder opgemerkt te worden door een chipkaartdepressieve conductrice kosteloos een achterdeur binnenglip. Slechts door mijzelf in het vloeibare meergranen-ontbijt van een zakenman te drukken en mijn adem gedurende de hele rit in te houden, pas ik er bij.

Op het Spui spuugt de tram me weer uit in een grijze sneeuwbrij, doorspekt met verjaarde rotjes en gebroken glaswerk. Van mijn besmeurde schoenen kijk ik op naar Amsterdam, vóór de vakantie nog ondergedompeld in sfeervolle kerstverwachting. Op straathoeken liggen lege vuurpijlen, afgedankte dennenbomen en een enkele verloren handschoen te wachten op verlossing door vuilnismannen. Maar de gemeentewerkers komen niet, want die zijn sneeuw schuiven en zout strooien. Of, aannemelijker, met veldflesjes jonge klare aan het samenhokken in warme gemeentewagentjes.

Hier sta ik dan, tussen de bedorven feestzooi, met mijn handen diep in mijn jaszakken gedreven, in een bekaterde stad. Ik onderdruk de neiging naar de overkant van de straat te lopen en de tram terug te pakken, regelrecht naar Amsterdam Centraal, naar Utrecht Centraal, op mijn koude fiets naar mijn warme vriend.

Maar daar, iets verderop, wordt een poes een pand binnengelaten waar zachtgeel licht schijnt op witte vensterbanken. Een bekrijt bord vertelt dat achter de ramen glühwein en warme chocolademelk te verkrijgen zijn. Schielijk kom ik naderbij. Ik heb nog wel wat tijd. In theorie zou ik best eventjes binnen wat kranten door kunnen spitten. Dat is nog nuttig ook. En warme chocolademelk zou er prima in gaan.

Voor ik het weet bevind ik me tussen een poes en een kachel, achter een beslagen raam en met een tijdschrift voor mijn neus in de knusse Amsterdamse kroeg. Behaaglijk hul ik me in de warmte. “Wilt u slagroom in uw chocolademelk?”, vraagt de serveerster beleefd. “Nee, dank u”, antwoord ik vol goede voornemens. “Rum graag.”

^[6]