Veel Brazilianen wonen en werken illegaal in Amsterdam. Ze leven met de voortdurende angst om uitgezet te worden, maar hebben dat er graag voor over. “Het is hier makkelijk geld verdienen.”

Een dag voordat Fernando Alves Pimentel Nederland verlaat, vertelt hij op een Amsterdams terras uitgebreid over de twee en een half jaar die hij als illegaal in Amsterdam doorbracht. Een paar dagen eerder heeft hij zich vrijwillig gemeld bij de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM), een intergouvernementele organisatie die illegalen helpt terug te keren naar het land van herkomst. Volgens de voorwaarden van het IOM betaalt de organisatie de thuisreis voor illegalen die dat zelf niet kunnen bekostigen.

Bepakt en bezakt reist Pimentel terug naar Brazilië. Met twee koffers van elk 23 kilo gaat hij naar Schiphol. Voor dit extra gewicht hoeft hij niets bij te betalen. In zijn bagage zit voor ongeveer 2500 euro aan spullen die hij in Nederland heeft gekocht. Een computer, een videocamera, kleding. Geld heeft hij nauwelijks bij zich, dat staat al veilig op een bank in Brazilië.

Het verhaal van Pimentel staat voor tienduizenden arbeidsmigranten die zonder werk- en verblijfsvergunning in Nederland wonen en werken. De meeste illegalen werken een paar jaar in Nederland om geld te verdienen voor familie thuis, of om zelf in een goed leven in het land van herkomst op te kunnen bouwen. De Nederlandse overheid probeert illegaliteit zoveel mogelijk te bestrijden. Dat maakt het leven van een illegaal er niet eenvoudiger op.

Een illegaal kan in de Europese Unie geen rekening openen. Dit betekent niet dat illegalen al hun geld in een oude sok bewaren. Pimentel heeft zijn loon in Nederland altijd in contanten ontvangen. Al het geld dat hij hier niet nodig had om in zijn levensonderhoud te voorzien, stortte hij met Money Transfer op de bankrekening van zijn moeder in Brazilië. Hij laat in het midden om hoeveel geld het gaat. “Met wat ik in Nederland heb verdiend, kan ik in Brazilië ongeveer tien jaar vooruit.”

Tot en met augustus van dit jaar hebben 1741 vreemdelingen Nederland op kosten van het IOM, gefinancierd door het ministerie van Justitie, verlaten. Een woordvoerder van het IOM geeft toe dat ze niet weet hoeveel van deze mensen prima zelf in staat waren om hun thuisreis te betalen. “Dit is voor ons ook een groot probleem. Wettelijk zijn migranten die bij ons aankloppen niet verplicht om te bewijzen dat ze niet genoeg geld hebben voor een vliegticket. Wij zijn zelf geen overheid. De enige manier waarop we kunnen controleren of iemand zelf kan opdraaien voor de kosten van een vlucht is het ze te vragen. Dat is natuurlijk geen waterdicht systeem.”

Toeristenvisum

Het is voor Brazilianen niet moeilijk om de Europese Unie binnen te komen. Pimentel: “Ik ben op een toeristenvisum naar Parijs gevlogen. Een vriendin van mij zat toen al in Nederland. Zij zei dat het hier makkelijk geld verdienen was, dus ik ben direct doorgereisd naar Amsterdam.”

Toeristen mogen niet werken in de Europese Unie, dus na drie maanden verstrijkt het toeristenvisum. Vanaf dat moment zijn vreemdelingen voor de wet illegaal en ligt uitzetting constant op de loer. Voor veel illegalen, waaronder Pimentel, staat er vanaf dat moment meer op het spel dan uitzetting alleen.

“In het begin was ik heel bang om opgepakt en uitgezet te worden” zegt Pimentel. “In Brazilië heb ik geld moeten lenen om een ticket te kunnen betalen. Voor Braziliaanse begrippen gaat dat om een enorm bedrag, van ongeveer vijf maandsalarissen. Ik heb het geld geleend op de zwarte markt, tegen acht procent rente. Als ik was teruggestuurd voordat ik deze schuld had afbetaald, had ik een probleem gehad. Als dat je overkomt, pakken ze eerst al je spullen af. En als ze dat niet genoeg vinden, maken ze je gewoon af.”

Er zijn meer Brazilianen die het geld voor hun ticket naar Nederland bij louche woekeraars lenen, zeggen twee andere illegale Brazilianen. Ze herkennen veel in het verhaal dat Pimentel vertelt, maar willen zelf liever niet te veel kwijt over hun leven in Amsterdam. “We willen hier graag nog een tijdje blijven, begrijp je.”

Zodra een illegaal eenmaal de Europese Unie is uitgezet, is het moeilijker om opnieuw binnen te komen. Iedere vreemdeling die wordt uitgezet, wordt geregistreerd in het Schengen Informatie Systeem (SIS). Deze informatie wordt meegenomen in de beoordeling van een aanvraag voor een toeristenvisum. Vanaf december 2010 wordt het uitgezette illegalen nog moeilijker gemaakt om terug te keren. Dan wordt de Europese Terugkeerrichtlijn ingevoerd. Voor uitgezette vreemdelingen betekent dit dat hen een inreisverbod kan worden opgelegd.

Werk

Pimentel spreekt geen Nederlands en gebrekkig Engels. Toch had hij weinig moeite om werk te vinden in Nederland. Pimentel: “Ik had die vriendin hier wonen. Zij kende weer een ander Braziliaans meisje dat op dat moment terug ging naar Brazilië. Zij had een schoonmaakbaantje voor drie uur per week dat ik voor honderdtwintig euro van haar kon overkopen.” Op het schoonmaakadres verdiende Pimentel tien euro per uur. Het was zijn eerste baantje in Nederland.

Toen Pimentel meer Brazilianen leerde kennen, kreeg hij ook steeds meer baantjes. Hij schilderde, maakte schoon, waste borden en verrichte hand en spandiensten op een hockeyclub. “Er is hier een heel netwerk van illegale Brazilianen in de stad, die allemaal dezelfde baantjes hebben en werk aan elkaar doorgeven.”

Werkgevers die illegalen inhuren zijn strafbaar. Zij riskeren een boete van achtduizend euro per illegale werknemer. Voor particuliere werkgevers is dat vierduizend euro. Toch nemen werkgevers nog steeds illegalen in dienst.

Waarom nemen ze dat risico? “Omdat de pakkans klein is, de loonkosten laag zijn en illegalen doorgaans hard werken”, zegt een Amsterdamse restauranteigenaar die niet met zijn naam in de krant wil. Ook hij heeft “zo nu en dan” een illegaal in de keuken werken. Hij legt uit dat het voor hem nooit een bewuste keuze is om een illegaal in te huren. “Op het moment dat ik op zoek ben naar een nieuwe bordenwasser, dan neem ik gewoon iemand aan die een betrouwbare indruk maakt en bereid is hard te werken voor weinig geld. Soms is dat een scholier, soms een illegaal. Zolang ze er de kantjes niet vanaf lopen, heb ik daar geen probleem mee.”

De restauranteigenaar behandelt illegale werknemers naar eigen zeggen niet anders dan andere werknemers. “Ze verdienen netto zelfs iets meer dan gewone bordenwassers. Die krijgen wit het minimumloon. Toch kost mij dat meer door alle premies die daar bovenop komen. Een illegaal krijgt bij mij tien euro per uur, belastingvrij. Voor zover ik weet is dat de gangbare vergoeding in Amsterdam. Ze werken er in ieder geval graag voor.”

Pimentel bevestigt het uurtarief van tien euro. “Eigenlijk betalen alleen Braziliaanse bazen die wel een legale status hebben in Nederland minder. Zij teren vooral op nieuwkomers uit Brazilië, maar als die hier eenmaal een tijdje zijn gaan ze meestal voor Nederlanders werken.” Toch heeft ook Pimentel gemerkt dat er Nederlanders zijn die illegalen willen uitbuiten. “Ik heb een tijdje één dag in de week bij een kapper gewerkt. Die zei altijd dat hij me de week erop zou betalen, maar dat deed hij nooit. Uiteindelijk ben ik maar met dat baantje gestopt. Als illegaal kan ik natuurlijk niets tegen zo’n vent beginnen.” Over al zijn andere werkgevers is Pimentel lovend.

De Amsterdamse restauranteigenaar zegt weinig voorzorgsmaatregelen te nemen om te voorkomen dat hij betrapt wordt. “Het enige is eigenlijk dat ik illegale werknemers nooit bedrijfskleding laat dragen. En ik hang het liever niet aan de grote klok, daarom vertel ik dit anoniem. Maar reken maar dat ik niet de enige ben die af en toe een illegaal aan het werk helpt. Denk maar eens aan al die particulieren met hun Ghanese en Braziliaanse werksters. Stuk voor stuk illegaal.”

Samenleving binnen de samenleving

In de twee en een half jaar die Pimentel in Nederland doorbracht, had hij nauwelijks contact met Nederlanders. “Ik heb ongeveer een jaar een Nederlands vriendinnetje gehad, mijn huisbaas is Nederlands en ik heb voor Nederlanders gewerkt.” Verder ging Pimentel alleen met Brazilianen om, de meesten net als hij illegaal. Ze ontmoeten elkaar in de Braziliaanse bars in de stad.

Hoewel de Brazilianen in Amsterdam hun eigen leefwereld hebben, zijn ze behoorlijk goed op de hoogte van wetten en regelingen die op hen van toepassing zijn. “Iedere illegale Braziliaan weet dat je met het IOM gratis naar huis kunt en iedere Braziliaan die ik ken reist ook op deze manier”, zegt Pimentel. De illegalen weten ook dat ze in Amsterdam bij de Kruispost terecht kunnen voor huisartsenhulp. “En als je iets hebt dat ernstiger is, schijn je gewoon terecht te kunnen in het ziekenhuis zonder dat ze de politie bellen.”

De illegalen komen op verschillende manieren aan hun informatie. Deels doordat illegalen die al langer in Nederland wonen nieuwkomers vertellen wat ze wel en niet moeten doen. Maar er is ook hulp van het Braziliaanse consulaat in Rotterdam. Consul-Generaal Pereira: “Wij helpen iedere Braziliaan die onze hulp nodig heeft. Legaal en illegaal. De hulp varieert van het verstrekken van nieuwe paspoorten tot het geven van voorlichting over Nederlandse wetgeving die van toepassing is op illegalen.”

Toch kan dit niet voorkomen dat er onjuiste geruchten de ronde doen. In de Braziliaanse gemeenschap gaat momenteel het gerucht dat de Nederlandse politie vanaf januari 2010 lukraak Braziliaanse bars mag binnenvallen en iedereen om legitimatie mag vragen. Een woordvoerder van het ministerie van Justitie zegt dat er geen wetswijziging in aantocht is. “Wel is het zo dat de politie een vreemdeling van wie zij een redelijk vermoeden heeft dat deze illegaal is, nu al om een legitimatiebewijs mag vragen.”

Angst voor uitzetting

Illegalen zijn altijd op hun hoede voor de politie. Pimentel: “Ik weet gewoon dat als ik word aangehouden, ik meteen op een vliegtuig naar Brazilië wordt gezet.” De Braziliaan doet er alles aan om dit te voorkomen. “Ik zorg altijd dat mijn licht het doet en ik fiets nooit door rood.” Toch houdt Pimentel er iedere keer dat hij de deur uit gaat rekening mee dat hij misschien niet meer thuiskomt.

Illegalen in Nederland

Niemand weet precies hoeveel mensen illegaal in Nederland wonen en werken. De meest recente schattingen over het aantal illegalen in Nedeland zijn in 2008 gepubliceerd door het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) van het Ministerie van Justitie. Het WODC schat dat er tussen 1 april 2005 en 1 april 2006 tussen de 74.000 en 184.000 personen illegaal in Nederland verbleven.

Door de uitbreiding van de Europese Unie is het aantal Europese illegalen in Nederland sindsdien afgenomen. Het WODC schat dat tussen 1 april 2005 en 1 april 2006 22.185 illegale Bulgaren en Roemenen in Nederland verbleven. Zij zijn door de toetreding van Bulgarije en Roemenie tot de Europese Unie in 2007 inmiddels legaal. Ook het generaal pardon uit 2007 heeft invloed gehad op de omvang van de populatie illegalen in Nederland.

In 2010 zal het WODC een nieuwe schatting uitvoeren.

“Ik heb altijd mijn belangrijkste spullen klaar liggen bij mijn koffers, zodat ze makkelijk ingepakt kunnen worden. Als ik dan gepakt word, kan ik nog iemand bellen om mij de spullen te laten brengen.” De Braziliaan heeft vrienden die hier niet op voorbereid waren. “Dan word je gewoon in de kleren die je op dat moment aan hebt het land uitgezet.”

Twee keer ging het bijna mis. “In de tram had ik per ongeluk een keer een zone te weinig gestempeld en toen kwam er controle. Ik dacht toen echt dat ik zou worden uitgezet, maar uiteindelijk bleek dat als ik de boete ter plekke zou betalen, ik niet aan de politie werd overgedragen. Dat heb ik natuurlijk meteen gedaan. En een andere keer fietste ik met een vriend over het Leidseplein. Daar mag je niet fietsen maar dat wist ik toen nog niet. Kwamen er opeens twee agenten op ons af. Ik dacht dat het voorbij zou zijn. Uiteindelijk zeiden ze alleen maar dat we daar niet mochten fietsen. Ze vroegen geen legitimatie.”

Zelf vindt Pimentel de angst voor uitzetting wel overkomelijk. Toch merken de vrijwilligers van Kruispost dat illegalen beduidend vaker stressgerelateerde klachten hebben dan reguliere patiënten. Cijfers heeft Kruispost niet.

Thuis

Inmiddels is Fernando Alves Pimentel veilig in Brazilië aangekomen. Bij thuiskomst wachtte hem een grote teil met bier. Hij wil zijn werk als autospuiter weer oppakken. Daarmee verdient hij genoeg om in zijn levensonderhoud te voorzien. Met het geld dat hij in Nederland heeft verdiend, kan hij het huis van zijn moeder opknappen en een auto kopen.

Hij bewaart goede herinneringen aan Nederland. Trots denkt hij terug aan het schoonmaakadres waar de mensen hem dusdanig vertrouwden dat hij hun huissleutel kreeg. “Dat is een belangrijke verantwoordelijkheid.” Toch zal hij geen van zijn vrienden aanraden om als illegaal naar Nederland te gaan. En niet alleen omdat de Braziliaanse economie steeds beter draait.

“Het leven van een illegaal is lastig. Ik had in Nederland gelukkig een goede vriend – ook een illegale Braziliaan – die mijn familie zou waarschuwen als mij iets zou overkomen. Want dat is het ergste aan illegaal zijn. Je kunt zomaar doodgaan zonder dat je familie thuis dat ooit te horen krijgt.”

Asielactivisten probeerden afgelopen zondag met pannendeksel en fluitjes opnieuw aandacht te vragen voor de illegalen in ‘Kamp Zeist’. De uitgeprocedeerde asielzoekers wachten daar volgens de lawaaidemonstanten onder erbarmelijke omstandigheden op hun uitzetting. Volgens de AIVD worden de actievoerders steeds extremer.

Met fluitjes, pannendeksels, trommel en sirenes maken ruim dertig betogers voor het hek rond het gesloten detentiecentrum van het Ministerie van Justitie in Zeist herrie. Ze roepen: “No borders, no nations, stop the deportations!”

In ‘Kamp Zeist’ wachten illegalen op hun uitzetting. Vanuit het detentiecentrum klinkt een zachter geluid: een aanhoudend dof gedreun. De mannen in het bewaakte gebouw slaan met hun vuisten op de ramen, één bonkt met zijn hoofd tegen de ruit. Een zwarte man trekt aandacht door zijn okergele gordijnen open en dicht te doen. Zijn buurman knippert met het licht. Iets verder op houdt een Arabische man een op een papier getekend huis tegen het raam.

Buiten loopt de stoet lawaaidemonstranten verder, langs het hek het bos in. Met de demonstranten verwijdert ook het lawaai zich. Maar het doffe dreunen en roepen van de illegalen houdt aan. Roos (30) uit Wageningen vindt het moeilijk om door te lopen.

Asielactivisten

Roos is één van de asielactivisten van de Anarchistische Anti-deportatiegroep Utrecht (AAGU) en de Werkgroep Stop Deportaties die vandaag opkomt voor de illegalen in Kamp Zeist. “Om gedetineerde illegalen een hart onder de riem te steken”, vertelt Mikkie van de AAGU. Ze heeft een kleurige omslagdoek om haar nette overjas geslagen. De anarchistische actiegroep verzet zich tegen het feit dat Justitie mensen zonder geldige papieren voor onbepaalde tijd opsluit. Volgens de actievoerders gebeurt dat onder slechte omstandigheden en zonder proces.

De twee actiegroepen bepalen het illegale verzet, aldus de Algemene Inlichtingen en Veiligheiddienst (AIVD ^[1]). Zij noemt het protest van de asielactivisten een ‘Een potentiële dreiging’. Volgens de AIVD wordt het verzet extremer en bestaat er overlap tussen de legale en illegale actiemethoden.

De actievoerders zien dat anders. “In onze strijd zoeken wij de grenzen van de wet op,” legt Mikkie uit. “Zo blokkeerden we de ingang van een detentiecentrum in aanbouw.” Maar Mikkie ziet zichzelf en haar organisatie niet als radicaal. “We zijn wel meer in beeld, omdat we reageren op een steeds strenger wordend asielbeleid.”

Het protest

De individuele demonstrant kiest tijdens het protest zelf of hij zich verzet tegen de bevelen van de politie. “We staan dit keer niet toe dat we eerder worden weggestuurd. Wij bepalen wanneer deze demonstratie is afgelopen. Als je met ons meedoet -en niet wegloopt, maar gaat zitten- hartstikke tof. Je wordt dan waarschijnlijk wel opgepakt,” instrueert Ron van de AAGU de groep actievoerders. Voor de zekerheid vullen de demonstranten ‘de arrestantenlijst’ in. Op een uitgedeeld papiertje geven ze aan wie de organisatie moet bellen en wat er tegen het contact gezegd moet worden, mocht de politie hen arresteren.

Naast de wat oudere leden van de AAGU zijn er aardig wat jonge betogers op de lawaaidemonstratie afgekomen. Een meisje, haar bruine haar in quasi-warrige dreads, versierd met kleurige speldjes, vertelt met een jointje in de hand over de laatste botsing met de ME. Ze danst op het losse ritme van pannen en trommels.

De betogers komen vandaag verder dan bij hun eerdere pogingen. Toen riep de politie bij het eerste cellenblok al op om te stoppen. Degenen die dat bevel negeerden konden rekenen op arrestatie. De hele groep demonstranten vragen om zich te identificeren, is een ander ‘middel’ om het activisme tegen te werken, vertelt Mikkie. De meeste betogers weigeren principieel: ze komen op voor degenen die de papieren niet hebben. Ook dan is arrestatie het gevolg. Dat zal vandaag niet gebeuren, verzekert een marechaussee-agente. “We grijpen alleen in als ze dingen vernielen of als de demonstranten over de grens gaan.”

Het lukt de lawaaidemonstranten om door te lopen naar de achterkant van het complex, waar zij enkel zicht hebben op een betonnen muur. Volgens de uitleg bij het uitgedeelde plattegrondje bevinden daarachter zich de nieuwe isoleercellen en de vrouwenafdeling. Acht jaar geleden demonstreerde Roos voor het eerst bij ‘Kamp Zeist’. Sindsdien is er weinig veranderd, vindt ze. “Er zijn alleen maar cellen bijgekomen.”

Het valt stil na het lawaai van de betogers. Geen reactie dit keer. “De illegalen die nu op de ramen bonzen, worden morgen dingen afgenomen. Dan volgt isolatie of mogen ze bijvoorbeeld niet luchten,” legt Mikkie van de AAGU uit. Dat soort verhalen krijgen ze te horen van het bezoekteam van de AAGU. Het bezoekteam loopt niet mee met de demonstraties. “Zodra je een keer gearresteerd bent, mag je geen vluchteling meer bezoeken in het detentiecentrum.” En een bezoek met een gedetineerde illegaal regelen is al niet gemakkelijk. De gedetineerden moeten zelf het bezoek uitnodigen, terwijl ze geen namen en telefoonnummers kennen. De betogers lossen dat op door zo nu en dan een spandoek met o6-nummer op te houden.

AIVD houdt in de gaten

Sommige asielactivisten gaan verder dan lawaaidemonstraties en gevangenisbezoeken. De AIVD houdt daarom de digitale stappen van de asielactivisten in de gaten. Op de website van de AAGU staat bijvoorbeeld onder het kopje De Schandpaal een lijst met contactgegevens van “celtekenaars, hekkenzetters, murenmetselaars, traliesmeders, privé-bewakers, toeleveranciers en andere geniepige medewerkers”. De AIVD ziet de genoemden – waar niet verrassend de Dienst Terugkeer en Vertrek en de Koninklijke Marechaussee op te vinden zijn, maar ook de leveranciers van plastic zakken en toiletpapier – als mogelijke doelwitten van de AAGU.

Niet alleen lawaaidemonstraties

Een deel van de asielactivisten verweven legale en illegale actiemethoden, de AIVD spreekt daarom van extremisme. Volgens de inlichtingendienst is het aannemelijk dat in ieder geval individuen uit de Anarchistische Anti-deportatiegroep Utrecht (AAGU) en de Werkgroep Stop Deportaties verantwoordelijk zijn voor “het heimelijk geweld tegen objecten”, zoals bekladingen, vernielingen en (poging tot) brandstichting.

Eind september besmeurde de actiegroep Betonrot in Zoetermeer de voordeur en auto’s van de directeur van het ingenieursbureau Smits van Burgst, de heer Mast. Het ingenieursbureau ontwerpt de beveiliging van het in aanbouw zijnde detentiecentrum Zestienhoven in Rotterdam. Eerder demonstreerden activisten bij ECM Architecten, dat ook werkt aan het nieuwe detentiecentrum. De bedrijven onder vuur willen niet reageren. “Wij kiezen voor radiostilte om nog meer activisme te ontmoedigen.”

Deze woensdag protesteert de Anarchistische Groep Amsterdam bij station Bijlmer/Arena tegen uitzendbureaus Randstad en Adecco. De uitzendbureaus zouden bewakers voor detentiecentra voor uitgeprocedeerde asielzoekers werven.

De AIVD verwacht dat de illegale en intimiderende activiteiten van asielactivisten de komende jaren toeneemt. Dat is omdat “een aantal individuen zijn beroep heeft gemaakt van het verzet tegen het asielbeleid.” Maar ook omdat het uitzettingsbeleid in de komende jaren verder uitgebouwd wordt.

Over de vermeende radicalisering van de asielactivisten, schreef de AIVD een rapport: “Het vuur van het verzet”. Het rapport begint met een citaat uit een gedicht van Joke Kaviaar van de Werkgroep Stop Deportaties. “Op een dag (…) slaat de vlam in de pan. Ik zal me warmen aan dit bevrijdingsvuur dat de in aanbouw zijnde detentiecentra voor mensen zonder papieren vernietigt. (…) Laten Balkenende en Beatrix, Albayrak en Hirsch Ballin, Middelkoop en Bos, laat hen allen met verschroeide gezichten toezien hoe de ware bevrijder eruit ziet.”

De AIVD noemt deze tekst zowel profetisch als opruiend en legt een link tussen de tekst uit mei 2009 en de brandstichting in de bouwketen van de uitvoerders van het nieuwe detentiecentrum op Rotterdam Airport. In de nacht van 23 augustus brandde de keet af. De groep Anarchist Fire heeft de brand opgeëist. Anarchist Fire is volgens de AIVD een gelegenheidsnaam, waaronder illegale acties worden uitgevoerd.

Joke Kaviaar doet vandaag ook mee aan de lawaaidemonstratie. Ze trekt een boodschappentrolley, omgebouwd tot een sirene op wieltjes, voort over het onregelmatige pad. “Na de brand bekeek de AIVD regelmatig mijn website. En niet alleen de inlichtingendienst, ook politie en justitie.” Stemmingmakerij, noemt ze het AIVD-rapport. Wie de brand heeft gesticht weet ze niet. “Dat wil ik ook niet weten.” Wel wist ze dat ze in de gaten werd gehouden. Toch was ze erg verbaasd toen ze haar eigen tekst terug las als inleiding. “Ze doen niet eens aan bronvermelding.”

“Alleen maar witte Nederlanders”

De 26-jarige Murat uit Apeldoorn bekijkt Kaviaar en de andere lawaaidemonstranten van een afstand. “Goed hoor, dat ze dit doen. Het hadden er wel meer mogen zijn.” Samen met zijn broertje en neef heeft hij zijn oom bezocht in Kamp Zeist. Die wacht daar op uitzetting naar Iran. Het valt Murat op dat het allemaal witte Nederlanders zijn, die demonstreren. De drie jonge mannen lopen een stukje achter de betogers aan, maar houden het dan voor gezien.

Andere voorbijgangers reageren minder positief. “Stop ze maar in een elektrische stoel,” roept een wielrenner op veilige afstand over zijn schouder. Een andere fietser rijdt rakelings langs de betogers, zijn hond strak aangelijnd. “Zijn jullie hier weer trammelant aan het trappen.” De lawaaidemonstranten reageren nauwelijks.

Op de agenten en bewakers reageren ze wel. “Zeker van jou valt dit me tegen,” zegt een demonstrant in het voorbijgaan tegen een zwarte politieagent te fiets. Even weet de agent niet hoe hij moet reageren. Dan: “O, vind je dat?” Ook dat is discriminatie, wijst Roos de mededemonstrant terecht.

Middelvinger voor bewaarders

De vijf bewaarders die zich achter een raam in de toren verdringen mogen rekenen op wat middelvingers. Ongeveer twaalf marechaussee- en politieagenten volgen de betogers te paard en te fiets. Een van hen fietst steeds een stukje door en wacht de betogers op het pad weer op. Als hij bij de nabespreking vlakbij de groep betogers komt staan, valt Rob van de AAGU uit: “Je bent wel erg aan het uitdagen, hé!”

Na twee uur lawaaimaken loopt de demonstratie ten einde. De demonstranten laten nog een keer flink van zich horen bij het eerste cellencomplex. Een motoragent toetert mee. De schemer zet in en de demonstranten bespreken nog snel de volgende actie voor ze zich naar de laatste bus haasten. De bewaker achter het hek rilt en probeert zijn jasje dicht te trekken over zijn flinke buik. Achter hem knipperen de lichten nog even, voordat ze aanblijven. Eén man zonder papieren blijft bonken op het raam.

^[2]