Nummer vier op de lijst van subsidietrekkers in Amsterdam: Ouder Kind Centra. Wat gebeurt daar?

Amsterdam – Een probleem, een loket. Dat wil CU-minister Rouvoet van Jeugd en Gezin met de centra voor Jeugd en Gezin. In Amsterdam zijn ze er al jaren mee bezig, maar heet het anders: de Ouder Kind Centra (OKC). Deze centra staan met een bedrag van 14.222.000 euro op de vierde plek van subsidietrekkers op de gemeentebegroting van Amsterdam voor 2010.

Aan de van Brederodestraat in stadsdeel Oud-West wappert boven de deur van nummer 108 een vlag met Ouder Kind Centrum. In het ruime pand huizen sinds april vorig jaar verschillende organisaties, die samen het OKC vormen. Want een Ouder Kind Centrum is een ‘samenwerkingsverband’. Vaste partners van de OKC’s zijn de GGD, een consultatiebureau, de Jeugdgezondheidszorg, kraamzorg, een verloskundigen praktijk en opvoedondersteuning.

Amsterdam startte in 2002 met het eerste OKC, om de samenwerking te verbeteren tussen organisaties die jeugd helpen. Sinds 2009 heeft elk stadsdeel tenminste een officiëel OKC, dat aan het ‘basismodel’ met de vaste partners voldoet. In totaal zijn er vijfentwintig locaties die een OKC gaan worden, maar een deel daarvan is nog in ontwikkeling. De OKC’s worden gerund door het stadsdeel, die daarvoor geld van de gemeente krijgen.

In de van Brederodestraat is op de begane grond net de peuterspeelzaal uitgegaan. Aan de andere kant van de hal is de ‘speel-o-theek’. Ouders kunnen daar speelgoed lenen en twee keer in de week aan een ‘speelgroep’ meedoen, om te leren spelen met je kind. Deze maandag is het rustig in het OKC, er loopt slechts een moeder met een baby op haar buik. “Vandaag zijn er geen spreekuren,” verklaart manager van het OKC Greetje Spruyt de rust. Ze laat de kantoren van het opvoedpunt, de GGD en het consultatiebureau zien.

Een belangrijke functie van het OKC is het signaleren van problemen bij kinderen. Hoewel Spruyt het liever geen problemen noemt, maar van het ‘niet pluis gevoel’ spreekt. Is er het gevoel dat iets niet pluis is met een kind, dan zoekt het OKC de juiste partners om daar wat aan te doen.

“Het helpt dat veel partners samen in dit gebouw zitten. Je loopt snel even bij elkaar langs om wat te bespreken of advies te vragen.” Ook is het de bedoeling dat ouders die nog niet weten naar welke instantie ze moeten gewoon binnen lopen en bij de balie doorverwezen worden. Dit gebeurt nu nog te weinig, zegt Spruyt.

Een andere poot van het OKC zijn ‘preventieve activiteiten’. Bij het opvoedpunt kunnen ouders terecht voor pedagogisch advies en er zijn cursussen en informatie-avonden.

Uiteindelijk moet het OKC er voor zorgen dat er minder gaten zijn in het vangnet voor jeugd. Of dit ook werkt is volgens Spruyt nu nog moeilijk te zeggen. “Er is nog geen onderzoek naar geweest. En bij preventie is het altijd moeilijk te zeggen of het werkt.” In de praktijk zijn het nu vooral ouders van jonge kinderen die de weg naar het OKC weten te vinden. Spruyt: “Door het consultatiebureau zijn die zoiezo al in zicht.” De OKC’s zijn nu bezig ook de jeugd tot en met de middelbare schooljeugd erbij te trekken.

In 2011 moet de jeugd tot 23 jaar terecht kunnen in een OKC, vertelt Adelien de Koster, beleidsmedewerker van de gemeente Amsterdam. Dan moeten namelijk de centra voor Jeugd en Gezin van minister Rouvoet klaar zijn. In Amsterdam worden de OKC’s uitgebreid zodat ze aan deze eisen voldoen.

^[2]

Amsterdam – De wekelijkse ‘Wednesday Night Specials’ ^[3]die de Geneeskundige en Gezondheidsdienst (GGD) Amsterdam sinds 20 januari organiseert, is volgens de instelling een succes. Dit constateren medewerkers na de vierde ronde van deze ludieke vaccinatiecampagne tegen Hepatitis A en B voor homoseksuele jongens tussen de zestien en vierentwintig jaar. De GGD staat echter nog steeds voor een uitdaging om haar doelgroep te bereiken.

Sinds een maand is er elke woensdagavond tussen 17.00 en 20.30 een speciale feestavond voor jonge homoseksuelen. Op de vaccinatiepolikliniek van de GGD Amsterdam ^[4]aan de Nieuwe Achtergracht kunnen ze een cocktail komen drinken. “In een relaxte loungesfeer krijgen ze dan gratis een prik tegen Hepatitis A & B ter waarde van 220 euro”, meldt GGD woordvoerder Martin Hommenga.

Vanaf 2002 kunnen druggebruikers, prostituees en homoseksuelen bij alle GGD-vestigingen in Nederland een gratis Hepatitisvaccinatie ontvangen. Evelien Siedenburg, deskundige infectieziekten bij GGD Amsterdam legt uit dat het voornamelijk homoseksuele mannen van 35 jaar of ouder zijn die zich daarvoor aanmelden. “De groep jonge jongens die zichzelf nog niet of sinds kort als homo beschouwen, maar al wel met andere jongens vrijen, wordt minder snel bereikt. Daarom zijn de ‘Wednesday Night Specials’ ingezet. Op de afgelopen vier avonden kwamen er per keer gemiddeld vijftien mensen voor een prik”, aldus Siedenburg.

Hommenga en Siedenburg zijn beiden tevreden over de opkomst. Daar staat tegenover dat de te bereiken doelgroep van homojongeren tussen zestien en vierentwintig jaar waar GGD Amsterdam zich op richt, naar schatting tussen de vijfenzeventighonderd en tienduizend jongeren beslaat. Siedenburg geeft aan dat het een uitdaging blijft om deze jongens te bereiken, omdat zij niet inzien hoe kwetsbaar ze zijn voor Hepatitis A & B.

Hepatitis A en B zijn virussen die een leverinfectie veroorzaken en allebei door middel van seksueel contact overdraagbaar zijn. Bij anale seks is  het risico op overdracht het grootst. Dat is de reden dat homoseksuelen tot de te vaccineren doelgroep behoren.

Philip Tijsma, woordvoerder van homobelangenvereniging COC Nederland ^[5], is voorstander van het initiatief. “Er worden op deze manier misschien niet zoveel mensen bereikt, maar wel mensen die je anders nooit zou kunnen bereiken. De vaccinatie verbinden aan een laagdrempelige activiteit is een prima oplossing.”

Er zijn nog zes feestavonden gepland. Daarna wordt gekeken of deze avonden worden voortgezet, aldus Hommenga. Voor dergelijke initiatieven ontvangt GGD Amsterdam per jaar vijfenzeventig duizend euro subsidie van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM).

David Pronk (flickr)

Amsterdam – “Er is een groeiende groep van dakloze EU burgers met een behoefte aan psychische zorg, die onverzekerd in Amsterdam verblijft.” Dit zegt Jule Thielens, psychiater van het rehab team bemoeizorg van Mentrum in Amsterdam. EU burgers die geen ziektekostenverzekering hebben in eigen land, moeten na drie maanden het land verlaten of zich verplicht in Nederland verzekeren. In de praktijk wordt deze regel niet gehandhaafd.

Er bestaat vrij verkeer voor mensen binnen de EU lidstaten maar ze kunnen geen aanspraak maken op publieke voorzieningen zoals een uitkering. Op het moment dat een persoon na drie maanden verblijf niet beschikt over een zorgverzekering, is diegene illegaal. Thielens schat dat het in Amsterdam gaat om enkele honderden mensen, voornamelijk uit Oost-Europese landen. “Volgens de EU richtlijnen moeten wij, voordat we zorg verlenen, uitzoeken waar een persoon vandaan komt en waar hij verzekerd is. De mensen zijn vaak erg in de war en als het ons al lukt om te achterhalen waar ze vandaan komen, blijkt regelmatig dat ze in eigen land ook niet verzekerd zijn of  ook al dakloos waren. Als arts wil je zorg verlenen maar de afgelopen vijf jaar gaat twintig procent van onze zorg naar deze groep en dat drukt enorm op onze begroting.”

Thielens pleit ervoor om tijdelijke verzekeringen te verlenen zodat de mensen fatsoenlijk behandeld kunnen worden. Daarna moeten, volgens hem, de mensen pas worden teruggebracht naar hun eigen land. Dit terugbrengen gebeurt al op vrijwillige basis en wordt repatriëren genoemd. Volgens cijfers van de gemeente Amsterdam werden in 2008 tweehonderd EU burgers gerepatrieerd door de GGD ^[4] en GGZ ^[6].

Kathleen Denkers, coördinator van de Belangenbehartiging Amsterdamse Dak- en Thuislozen (BADT) ^[7] erkent het probleem en dringt net als Thielens aan op een tijdelijke verzekering voor deze groep. Zij is echter voorzichtig met de aanbeveling mensen daarna terug te sturen. “Voordat we ze terugsturen, moeten we zeker weten dat die mensen in hun eigen land zorg krijgen, anders is het niet verantwoord.”

Clemens Bernardt, directeur spoedeisende psychiatrie Amsterdam ^[8], onderdeel van GGZ en Arkin: “Mensen een tijdelijke verzekering bieden maakt het misschien makkelijker voor de zorgverleners, maar het heeft ook een aanzuigende werking. We zien toch al dat ook de mensen die door de GGD gerepatrieerd worden, vaak weer terugkomen. Eigenlijk is het een taak van de IND ^[9] (immigratie en Naturalisatie Dienst) om mensen die illegaal verblijven uit te zetten.”

De IND kan EU burgers die illegaal in Nederland verblijven echter alleen een aanzegging doen om het land te verlaten. Dat houdt in dat er een verzoek tot vertrekken wordt gedaan waarbij geen sprake is van dwang. Alleen als zij een ‘acute bedreiging vormen voor de openbare orde’, kunnen zij gedwongen worden uitgezet.

In maart 2009 heeft de gemeente Amsterdam 50.000 euro beschikbaar gesteld om bij schrijnende gevallen te kunnen voorzien in ondersteuning. Ook is sindsdien een werkgroep ^[10] actief die onderzoekt om hoeveel mensen het gaat, en welke middelen nodig zijn om hen de noodzakelijke steun te kunnen bieden. De werkgroep bestaat uit ambtenaren van de verschillende betrokken gemeente instanties onder voorzitterschap van de GGD en zou na een half jaar de resultaten presenteren. Nu, tien maanden later, is volgens een woordvoerder van het gemeentebestuur nog steeds niet bekend wanneer de resultaten bekend worden.

“Amsterdam was een groot voorstander van de Europese Unie dus moet de stad ook haar verantwoordelijkheden nemen als het gaat om EU burgers die behoefte hebben aan zorg”, zegt Denkers van BADT. Thielens merkt op dat deze EU burgers “misschien wel het recht hebben op vrij verkeer, maar in de huidige situatie slechts aanspraak kunnen maken op het recht om te rotten.”

^[11]

^[12]

Image via Wikipedia

Steeds meer Amsterdammers lopen een soa op. Maar de GGD polikliniek aan het Weesperplein ontmoedigt de vrije inloop voor soa-testen. Sinds half 2008 loopt het aantal consulten – na jaren van flinke toename – terug.

AMSTERDAM – Het is stil voor de GGD polikliniek aan het Weesperplein op donderdag rond acht uur ‘s ochtends. Slechts zes mensen zijn zonder afspraak komen opdagen en staan zwijgzaam in een rij voor de deur. Omdat het rustig is mogen ze – onder enig gemopper van de receptionist – toch naar binnen. Een uitzondering, want eigenlijk helpt de polikliniek alleen nog de acute gevallen direct, de rest verwijzen ze door naar de huisarts of plannen ze een afspraak mee voor over twee tot drie weken.

Studente Maya (23) is blij dat ze vandaag mag doorlopen, maar vindt het maar niets dat ze een volgende keer moet wachten op een afspraak. “Dit is juist zo lekker makkelijk, je kunt meteen langs als je denkt: het zit niet goed.”

De GGD denkt daar anders over. Om de dagelijkse toestroom van mensen beter ‘te reguleren’, is de kliniek sinds 2008 bezig met de geleidelijke overstap van vrije inloop naar testen op afspraak.

Maar daar lijkt de opkomst nu onder te lijden. 2008 mag met 27.890 consulten dan wel de boeken in gaan als het beste jaar ooit voor de Amsterdamse polikliniek, het is ook het jaar dat de terugloop inzette. Die terugloop begon half 2008 en houdt nu al drie kwartalen op rij stand. Zo kwamen er in het tweede kwartaal van 2008 nog 7422 mensen voor een test, in het eerste kwartaal van 2009 was dat met 12,2 procent teruggelopen naar 6515 bezoekers. De cijfers van het tweede kwartaal van 2009 zijn nog niet bekend gemaakt door de GGD.

Afname bezoekers soa-poli

Het eerste kwartaal van 2008 laat een toename van vijf procent zien ten opzichte van het aantal bezoekers in dezelfde periode in 2007. In het tweede kwartaal was dat zelfs een toename van 23 procent. Maar vanaf dan is er een omslag. In het derde kwartaal en vierde kwartaal van 2008 is er niet meer sprake van een toename, maar zelfs van een lichte afname. In het eerste kwartaal van 2009 wordt dat zelfs een grote afname van 3,5 procent van 6751 consulten in het eerste kwartaal van 2008 naar 6515 consulten in 2009. Of de afname nog verder doorzet is nog onbekend. De cijfers van het tweede kwartaal van 2009 hadden al gepubliceerd moeten zijn, maar de GGD heeft dat nog niet gedaan.

De ontwikkeling is opmerkelijk omdat de cijfers van de polikliniek al jaren eenzelfde trend lieten zien: kwartaal na kwartaal neemt het aantal consulten toe, met af en toe lichte fluctuaties. Dat de afname samenvalt met de invoering van het afsprakensysteem, is volgens hoofd infectieziekten van de GGD Amsterdam Han Fennema, niet iets om conclusies over te trekken. “Ik vaar niet op kwartalen, liever kijk ik naar de jaarcijfers.”

Wallen

Metje Blaak van De Rode Draad, de belangenvereniging voor prostituees in Amsterdam, trekt wel haar conclusies. “Ik weet bijna zeker dat veel minder prostituees zich laten testen dan voorheen. Het hele idee achter die polikliniek is dat laagdrempeligheid voor vrouwen heel erg belangrijk is. De deuren moeten open staan, zodat ze meteen kunnen gaan als ze iets voelen. Als je ze vertelt dat ze eerst moeten bellen voor een afspraak over een paar weken, doen ze het gewoon niet.”

De drempel is voor de prostituees al hoog genoeg doordat het Weesperplein redelijk ver van de Wallen ligt, vindt Blaak. “Het liefst zouden ze een kliniek hebben in een zijstraatje van de Wallen zodat ze snel heen en weer kunnen en dus niet te veel klanten mislopen.”

Wat voor Blaak een feit is, blijf voor Fennema vooral één van meerdere hypotheses. “Als inderdaad blijkt dat er eind 2009 minder mensen zijn gekomen dan vorig jaar, dan zullen er veel meer factoren spelen dan het einde van de vrije inloop.” Fennema wijst onder meer op de chlamydia-screeningsronde die de GGD april 2008 onder circa 41 duizend Nederlandse jongeren uitvoerde. “Misschien was een deel van die mensen eerst van plan naar de polikliniek te komen, maar zijn ze niet meer gegaan omdat ze die thuistest konden doen.”

Dr.Frankenstein

Wat de precieze verklaring ook is, de terugloop is op z’n minst opmerkelijk te noemen. Zeker gezien de grootscheepse campagne Vrij veilig, die de overheid in de zomer van 2008 voerde. Met brochures, posters, de website vrijsoavrij.nl en de Aids Soa infolijn, probeerde het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) zoveel mogelijk mensen over te halen veilig te vrijen en om vooral niet terug te deinzen voor een soa-test. Zelfs in een tv-spot met het monster Frankenstein in de hoofdrol, wijst het ministerie mensen op het nut van een soa-test. Het monster dat is opgebouwd uit lichaamsdelen van verschillende mensen, wilt naar bed met de schone Sally. Zij roept uit: ‘But that could me anyone’s penis!’. In Amsterdam leidde de campagne niet tot een verdere toename van het aantal consulten.

Wat de terugloop verontrustend maakt is dat de Amsterdamse GGD in april van dit jaar nog de noodklok luidde, omdat het aantal soa’s onder Amsterdammers schrikbarend gestegen was in 2008. Normaal neemt het aantal soa’s jaarlijks met honderd tot tweehonderd gevallen toe, maar afgelopen jaar maakte het opeens een sprong van 3577 soa’s in 2007 naar 4717 soa’s in 2008. Dat enerzijds steeds meer Amsterdammers een soa blijken te hebben, en anderzijds het aantal consulten terugloopt, geeft geen goede vooruitzichten.

Het is een grote zorg voor Dennis Boutkan, voorzitter van de homo-belangenvereniging COC Amsterdam. “Het aantal gevallen van hiv en soa’s onder homo’s en lesbiennes neemt ontzettend toe.” In 2008 bleken 178 mensen besmet te zijn met hiv, een jaar daarvoor waren dat nog 92 mensen. Dat mensen nu twee tot drie weken op een test moeten wachten, keurt hij af. “Als mensen in die tussentijd nog onbeschermde seks hebben, kan het gevaarlijk zijn. Bij enige twijfel moeten ze gewoon direct kunnen gaan.”

Laagdrempelig

Dave van der Pol, voorzitter van Asva studentenunie, heeft vooral oog voor het van origine toegankelijke karakter van de GGD-vestiging aan het Weesperplein. “Ik zal altijd pleiten voor de laagdrempeligheid van de polikliniek. Als het voorheen makkelijk was daar te komen en nu niet meer, dan is dat een slechte zaak.” Hij denkt dat de laksheid van studenten een probleem kan zijn. “Studenten kunnen af en toe vrij makkelijk denken. Maar als er echt iets is, zullen ze ongetwijfeld een afspraak maken.”

En daar wringt het. Mensen met ernstige klachten, weten hoe dan ook wel de weg te vinden naar het Weesperplein. Maar juist voor de mensen die niets concreets hebben, is het gemak en de toegankelijkheid van de polikliniek van groot belang. Voorheen kon deze groep de avond van te voren bedenken dat ze de volgende dag toch even langs gingen voor ‘de zekerheid’. Nu moeten ze een afspraak maken voor over drie weken of naar de eigen huisarts. Die laatste optie is nog eens extra onaantrekkelijk omdat het in tegenstelling tot de polikliniek, niet anoniem is.

“Maar voor wie het er toe doet wordt het gemak juist beter”, aldus Fennema van de GGD. De mensen met ernstige klachten worden snel geholpen, en dat betekent dat de mensen zonder acute klachten daar op moeten wachten. “Er stonden altijd rijen mensen op de stoep, maar aan hun neus is niet te zien wat de urgentie is. Nu stellen we meteen vast hoe hoog iemands risicoscore is en daar handelen we naar. ”

Boutkan van COC Amsterdam pleit liever voor een middenweg. “Waarom kan het niet zoals bij de huisarts, dat je kan kiezen of je naar het inloopspreekuur gaat of liever een afspraak maakt?”

^[13]