Jan Lucassen

PvdA-Tweede Kamerlid Martijn van Dam stelt dat de vermeende massa-immigratie de ‘schuld’ van rechts is en pleit voor terughoudendheid met de immigratie van Oost-Europeanen. De immigratie is juist onontkoombaar en hard nodig, stelt hoogleraar sociale geschiedenis Jan Lucassen.

“Ik vind het merkwaardig dat juist een PvdA’er haast populistische conclusies trekt”, zegt Jan Lucassen (64), hoogleraar sociale geschiedenis aan de Vrije Universiteit (VU) in Amsterdam. Hij reageert hiermee op een opiniestuk vorige week in de Volkskrant waarin zijn boek Winnaars en verliezers werd aangehaald. Tweede Kamerlid voor de PvdA Martijn van Dam schreef dat niet de ‘linkse kerk’ verantwoordelijk is voor de massa-immigratie, maar ‘de rechtse elites’.

Van Dam schreef het artikel omdat hij vindt dat deze beweringen, voornamelijk van de PVV, eindelijk maar eens weersproken moeten worden voordat ze gaan beklijven en mensen de mythe voor waar aan nemen. Maar hij schreef het vooral omdat er volgens Van Dam een nieuwe massa-immigratie dreigt met bijbehorende integratieproblemen, ditmaal van Oost-Europeanen. En die worden nu met open armen ontvangen door rechts. “Het is schokkend hoe de geschiedenis zich herhaalt”, schrijft Van Dam.

“De linkse of rechtse kerk die schuldig zou zijn aan de massa-immigratie: het is eigenlijk allemaal een manier van complotdenken. Daar houden mijn broer Leo en ik niet van. Voor ons hoeft het niet zo nodig iemands schuld te zijn. Wij willen vooral de feiten in het politieke debat”, zegt Lucassen.

Lucassen is naast hoogleraar aan de VU ook senior onderzoeker bij het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis in Amsterdam. Samen met zijn broer Leo Lucassen, hoogleraar Sociale Geschiedenis te Leiden, publiceerde hij eerder dit jaar het boek Winnaars en verliezers. Een nuchtere balans van vijfhonderd jaar immigratie. In dit boek toetsen ze beweringen van wat ze noemen ‘integratiepessimisten’ aan feiten en constateren vervolgens dat die grotendeels op drijfzand en halve waarheden berusten.

De rechtse kerk

De gebroeders Lucassen – ‘in de verste verte’ geen familie van het brievenbusplassende Tweede Kamerlid van de PVV – beschrijven in hun boek hoe gastarbeiders in de jaren zestig en zeventig door werkgevers naar Nederland werden gehaald. De VVD, die van oudsher grote populariteit geniet onder ondernemers, steunde de werkgevers om de gastarbeiders langere tijd hier te houden. De christendemocratische partijen die het gezin hoog in het vaandel dragen  en die toen regeerden dwongen af dat de gastarbeiders recht kregen op gezinshereniging. Het uit elkaar halen van gezinnen vonden ze onmenselijk.

Lucassen: “Wij zeggen dus niet dat de immigratie de schuld van rechts is. We stellen wel vast dat veel kritische geluiden van links kwamen.” Van een complot, van welke kant dan ook, is geen sprake volgens hem. “Wij hebben ons er dan ook over verbaasd dat de PvdA, of eigenlijk: links in het algemeen, zich zo lang een onwaarheid heeft laten aanpraten, dat ze daar in gingen geloven en zelfs hun verontschuldigingen aanboden. Het getuigt van een groot retorisch en politiek talent van populisten als Fortuyn en Wilders om je tegenstander iets te laten geloven dat helemaal niet waar is.”

Daarnaast constateren de hoogleraren dat er van ‘massa-immigratie’ geen sprake (meer) kan zijn. In 1975 waren er nog zo’n 65.000 meer immigranten dan emigranten. Tegenwoordig ligt het migratiesaldo rond de nul, terwijl het in de jaren 2002-2007 zelfs negatief was. Totaal zijn er in de jaren 2001-2009 zo’n 35.000 personen uit als problematisch beschouwde groepen (Turken, Marokkanen, Antillianen en Somaliërs) in Nederland komen wonen, minder dan 0,025 procent per inwoner.

Ook de vermeende islamisering is een fabeltje, zo schrijven ze, aangezien veruit de meeste immigranten niet-moslim zijn. Bovendien zit het geboortecijfer bij (tweede generatie) moslima’s tegenwoordig dicht tegen dat van Nederlandse vrouwen aan. In 2006 bijvoorbeeld kregen 30-jarige autochtone vrouwen gemiddeld 0,8 kind, terwijl even oude Marokkaanse vrouwen er 1 kregen. En het percentage moslims in Europa zal tussen 2010 en 2030 van 6 naar hooguit 8 procent stijgen, voorspelt het Amerikaanse Princeton University.

Pessimisten

Ondanks dat Van Dam volgens Lucassen rechts te makkelijk neerzet als verantwoordelijke voor de immigratie, deelt de historicus zijn de mening dat de scheiding tussen feiten en fictie in het debat strikter moet. “Het is heel lastig discussiëren met iemand die zich niet baseert op feiten”, zegt Lucassen.

Lucassen identificeert in zijn boek zeven ‘integratiepessimisten’: Frits Bolkestein, Hilda Verwey-Jonker, Pieter Lakeman, Pim Fortuyn, Paul Scheffer, Ayaan Hirsi Ali en Martin Bosma. “Eigenlijk discussiëren de integratiepessimisten helemaal niet”, constateert Lucassen, “Verwey-Jonker (PvdA-prominent, red.) en Fortuyn zijn dood. Van de vijf die over zijn heeft niemand op ons boek gereageerd. Niemand! Zo’n Martin Bosma (Tweede Kamerlid voor de PVV en rechterhand van Geert Wilders, red.), altijd zo’n grote mond: geen woord!”

Toch lijken voormalig VVD-partijleider Frits Bolkestein, die al in 1991 op de bedreiging van de islam wees, en publicist Paul Scheffer, die in 2000 met zijn Het multiculturele drama een stevige duit in de zak van het immigratiedebat deed, te zijn bijgedraaid. Lucassen: “Scheffer wil nu af van de termen allochtoon en multicultureel drama, die vindt hij uit een andere tijd. Bolkestein schijnt in zijn laatste publicaties ook gedeeltelijk te zijn bijgedraaid.”

Bolkestein en Scheffer zijn intellectuelen die veel boeken lezen. Die kunt u misschien overtuigen van uw integratiepositieve maatschappijvisie. Maar de PVV-stemmer die gelooft dat er sprake is van massa-immigratie en islamisering van Nederland en dat grotendeels baseert op een gevoel, die zult u moeilijk kunnen bereiken met uw boek. Laat staan overtuigen.

“Iedereen doet op zijn eigen manier zijn best. Kijk bijvoorbeeld naar Gouden Kalf-winnaar Nasrdin Dchar, die deed het met zijn speech. Mijn broer en ik positioneren ons nadrukkelijk als wetenschappers. Het geluid van wetenschappers doet ertoe, menen wij. En wij denken dat de maatschappij dat ook vindt, aangezien wij worden betaald met belastinggeld. Wetenschappers moeten wat betreft hun vakgebied hun mond open doen en zeggen waar het om gaat. Het is onze wetenschappelijke pretentie om met nuchtere feiten te komen. Die feiten kun je interpreteren, natuurlijk. Maar laten we de feiten tenminste wel op een rijtje zetten. Dan is het aan de politiek om daarnaar te luisteren.

“Misschien kun je meer bereiken door zelf de politiek in te gaan, maar ik ben geen lid van een politieke partij. Nooit geweest ook. Dat is niet omdat ik wetenschap en politiek wil scheiden, ik ben het gewoon nooit genoeg met een partij eens geweest.”

Vindt u dat politici in de immigratiediscussie genoeg aandacht hebben voor de feiten?

“Nee, helemaal niet. Kijk naar wat deskundigen als Kees Groenendijk en Thomas Spijkerboer (hoogleraren migratierecht, red.) zeggen over internationale verdragen. Het gros van wat de regering wil op migratiegebied kán helemaal niet. Maar de regering laat de wetenschap gewoon links liggen. Alsof die niet bestaat. Er is een volslagen gebrek aan serieuze aandacht voor de wetenschap bij deze regering.

“De politiek mag natuurlijk tegen de wetenschap in gaan, dat zijn de spelregels van onze democratie. Politici hebben hun eigen verantwoordelijkheid. Met dit boek hebben Leo en ik in ieder geval ons best gedaan. We hebben een uitgever met een groot bereik gezocht voor ons boek en gaan zoveel mogelijk in op interviews. We wilden niet dat onze kinderen en kleinkinderen achteraf zouden kunnen zeggen: ‘je wist het toch allemaal zo goed, waarom heb je je mond niet open gedaan?’”

Winnaars en verliezers is niet geheel onbevooroordeeld geschreven, terwijl de ondertitel luidt Een nuchtere balans van vijfhonderd jaar immigratie. Hoe nuchter is die balans?

“Natuurlijk, er zit een maatschappijvisie achter ons boek. Kom op. Er is geen enkele historicus zónder maatschappijvisie. Het is duidelijk hoe wij denken over migratie. Daarmee is het nog wel een nuchtere balans. Als nuchterheid zou veronderstellen dat je geen maatschappijvisie mag hebben, zou dat een filosofische onmogelijkheid zijn. Iedereen heeft een politieke overtuiging. In onze democratie wordt ook verwacht dat we dat hebben.”

De ‘rectificatie’ over de linkse kerk gebruikt Van Dam in zijn opiniestuk als opstapje om de volgens hem op handen zijnde nieuwe massa-immigratie aan de kaak te stellen. History repeats, stelt hij. In vijf jaar tijd zijn er nu zo’n 200 tot 300 duizend Oost-Europeanen naar Nederland gekomen. CDA, VVD en D66 ‘pleiten opnieuw voor open grenzen en ruimhartige verlening van werkvergunningen voor Bulgaren en Roemenen’. Voorstellen om Oost-Europeanen Nederlands te laten leren en integratie te stimuleren, stuiten volgens hem ‘op een muur van coalitiepartijen’. ‘Het is schokkend hoe de geschiedenis zich herhaalt’, schrijft Van Dam.

Vindt u dat Van Dam verstandige dingen zegt als hij de vergelijking trekt tussen de immigratie in de jaren zestig en zeventig en die van nu?

“Allereerst moet je jezelf de vraag stellen: is er een structureel of een tijdelijk gebrek aan arbeidskrachten? Dan moet je een onderscheid maken tussen de verschillende groepen en de rechten die ze hebben. In 1974 werd de regel ingesteld dat als je als gastarbeider vertrok, je niet meer terug mocht komen. Dit had een averechts effect: veel Marokkanen en Turken besloten toen maar definitief hier te blijven. Terwijl de Italianen en Spanjaarden als EU-burgers niet onder die regel vielen en er veel teruggingen naar hun thuisland.

“We zitten nu door de vergrijzing met een structureel tekort aan arbeidskrachten, neig ik te zeggen. De effecten van vergrijzing kunnen op de lange duur niet te niet worden gedaan door immigratie. Dan zouden miljoenen mensen nodig zijn. Wel zeg ik dat er nu al structurele tekorten op onze arbeidsmarkt bestaan waar buitenlanders een oplossing voor zijn: er zijn per slot van rekening werkgevers die hen een baan bieden. De Oost-Europeanen lopen hier niet te lanterfanten.

“De Polen die hier werken – en in de toekomst de Roemenen en Bulgaren – zijn EU-burgers die bepaalde rechten hebben en je niet zomaar kunt weigeren. Dan kun je als PvdA wel hoog en laag springen en heel stoer gaan doen om die arbeidsmigranten tegen te houden, maar dat is allemaal symboolpolitiek. Ik denk dan bovendien: tegenhouden? Ze zijn hier al lang. Het hele Westland drijft op buitenlandse arbeidskrachten.”

“Je kunt beter zorgen dat die arbeiders die hier zijn het fatsoenlijk hebben en beschermd worden door de cao. Niet alleen is dat rechtvaardig voor hen en leef je daarmee onze wetten na, het is ook in het belang van Nederlandse werknemers. Het massaal ontduiken is een ondergraving voor de cao en daarmee voor onze welvaart in het algemeen.

“Al dat geroep om de overlast die Oost-Europeanen veroorzaken: dat geloof ik best. Maar als PvdA, Partij van de Arbeid, zou je beter in kunnen zetten op nakoming van de cao’s in plaats van immigratiebeperking. Een handjevol werkgevers komt de cao niet na. Zo krijg je overlast van bijvoorbeeld te veel Polen in een te klein huis. Ga als PvdA liever achter de vakbond staan, help ze. Dat is de basis van onze welvaartsstaat. En daar zou de focus van de politiek moeten liggen.”

Tachtig uur werkstraf geëist tegen de beheerder van de Anti-Wilders-Hyve

Amsterdam, 21 jan – Het Openbaar Ministerie (OM) eiste gisteren tachtig uur werkstraf tegen Hans van V. (54), de beheerder van de anti-Wilders-Hyvespagina ^[1]. Van V. wordt medeplichtig geacht aan het bedreigen van politicus Geert Wilders.

Van V. hanteerde naar eigen zeggen strenge huisregels, zoals het verbod op dreigen en schelden. Toch stonden er op een apart forum, dat bereikbaar was via de anti-Wilders-Hyvespagina, ernstige bedreigingen. Zo schreef ene ‘Mo’: “Iemand moet die mafkees door z’n hoofd schieten”. Zeven van de acht mensen die de berichten plaatsten, zijn opgespoord en voor de rechter gebracht.

De verdachte, die nooit eerder veroordeeld is, houdt vol dat hij niets afwist van het aparte forum tot de aangifte van Wilders in augustus 2008. Het OM vindt dit echter “ongeloofwaardig”, vooral gezien zijn baan als computerprogrammeur. Door het oprichten van een openbare Hyvespagina had Van V. volgens het OM bovendien een verantwoordelijkheid “die verder gaat dan alleen het opstellen van huisregels”. Advocaat Karl vindt dat er een ICT-deskundige moet worden ingeschakeld omdat de rechters “wat moeite hebben om het technische gedeelte te begrijpen”.

De meervoudige kamer van de rechtbank Amsterdam doet op 3 februari uitspraak.

^[2]

De vrijdag gewraakte rechtbankvoorzitter Jan Moors stond vanaf dag één van het roemruchte Wilders-proces midden in de schijnwerpers. Maar wie de man onder de toga écht is, blijft in het duister.

“Goedemorgen, spreek ik met de voorlichting van de Amsterdamse rechtbank?”
“Jazeker, waar kan ik u mee helpen?”
“Ik ben bezig met een artikel over rechter Jan Moors en ik zou graag wat algemene informatie over hem krijgen.”
“Wij spreken hier over Méester Moors.”
“Oh, pardon.”
“Wat voor informatie zoekt u?”
“Achtergrondinformatie. Zijn leeftijd, waar hij heeft gestudeerd, hoe zijn carrière verliep. Dat soort dingen.”
“Nou, ik weet het niet hoor, dat moet ik even navragen.”

Even later: “Wilt u uw vragen nog eens op de mail zetten? Dan zal ik ernaar kijken.”Deze weken zijn alle ogen gericht op de rechtszaak van PVV-leider Geert Wilders. Het gebeuren ontwikkelt zich langzamerhand tot een heuse soap. Een van de hoofdrolspelers is zaakvoorzitter Jan Moors (50), die meteen in de eerste dagen van het proces een storm van verontwaardiging over zich heen kreeg over twee door hem geuite “partijdige” uitspraken in de rechtszaal.

Als gevolg draaiden speculaties over zijn persoon al snel op volle toeren, maar journalisten die meer over hem te weten willen komen, worden angstvallig buiten de deuren van het juridische wereldje gehouden. Wat weten we wél over de rechter die zich tot vrijdag boog over de schuld of onschuld van de spraakmakendste politicus van dit moment; waarom is het zo belangrijk dat de persoon achter deze rechter onzichtbaar blijft en kan het ook anders?

’Een prima vent’

“Goedemiddag, ik had u twee dagen geleden aan de telefoon over achtergrondinformatie over rechter Moors. En ik heb u toen ook gemaild.”
“Oja, dat is waar ook. Ja, dat heb ik nog overlegd. Helaas kan ik u geen informatie geven.”
“Waarom niet?”
“Nou, daar werken wij niet aan mee.”

Naast persvoorlichters willen ook advocaten, collega-rechters en hoogleraren amper iets kwijt over rechter Moors. Ze vinden dat de onafhankelijkheid van de rechter samenhangt met zijn anonimiteit. Hooguit zijn de juristen bereid te morren over het gewicht dat de media aan Moors’ uitspraken hangen en zeggen ze dat het best een prima vent is.

Strafrechtadvocaat Paul Waarts, van advocatenkantoor Cleerdin & Hamer, stond geregeld met rechter Moors in de rechtszaal. “Moors is een zeer aimabele man en juridisch kundig. Hij regisseert de zitting strak en houdt orde.” En ook niets dan lof van Niels van Wersch, advocaat bij Meijers Canatan Advocaten: “Moors is een prettige rechter die zich belangstellend toont ten opzichte van de verdachte. Bij hem in de rechtszaal hangt een fijne sfeer.”

De omschrijvingen van de advocaten staan in schril contrast met de manier waarop in de media over de rechtszaak Wilders wordt gesproken. Niets lijkt soepel te gaan. Krantenkoppen reppen over een ‘rommelige gang van zaken’, Wilders had het vanochtend op Twitter nog over ‘maffiapraktijken’ en advocaat Bram Moszkowicz zag liever dat de rechter werd vervangen.

In een poging toch meer te vertellen over deze spraakmakende rechter, wist het Haarlems Dagblad afgelopen woensdag met hangen en wurgen een profiel over hem in de krant te krijgen. Maar ook daaruit klonken alleen de algemene positieve geluiden. Moors is vriendelijk, humoristisch en een degelijk rechtspreker. Vooral niet de stijve rechter die met het vingertje wijst.

Vlekkeloos

Ook Moors’ carrière verliep van een leien dakje. Na zijn jeugd in Haarlem te hebben doorgebracht, studeerde hij aan de Vrije Universiteit in Amsterdam rechten en criminologie. Daarna was Moors achtereenvolgens rechterlijke ambtenaar in opleiding, rechter-plaatsvervanger, gerechtsauditeur, rechter-commissaris, voorzitter van de meervoudige strafkamer, vice-voorzitter van de rechtbank en persrechter. Tegenwoordig geeft hij tevens les bij de SSR, de opleiding voor rechters.

Met dit ongekreukte profiel is het begrijpelijk dat Moors naar voren werd geschoven als een geschikte kandidaat voor de zaak Wilders. Plus, zo wordt gefluisterd, werd die kans nog eens vergroot doordat er maar weinig ervaren rechters hun handen vrij hadden.

Maar inmiddels zijn Moors’ ongelukkig gekozen woorden tot in den treuren over de tong gegaan en aan Moors’ kunnen wordt sinds dag één van het proces openlijk getwijfeld.

Op die eerste dag merkte de rechtbankvoorzitter op, in een poging de verdediging van haar beroep op het zwijgrecht af te brengen, dat Wilders er nogal eens van wordt beschuldigd de discussie uit de weg te gaan. “Het lijkt er een beetje op dat u dat nu weer doet.” Het kwam de rechter op een wrakingsverzoek te staan. Ook de volgende dag kwam de verdediging met Moors in aanvaring, toen hij in een bijzinnetje tegen een vrouw die de film Fitna niet wenste te zien, zei: “Dat kan ik me voorstellen mevrouw, geen probleem.”

Geruchten

Bij gebrek aan heldere feiten, vieren speculaties over de zielenroerselen van deze cruciale rechter nog altijd hoogtij. Op de internetfora zoemt het geruchten over Moors’ seksuele geaardheid, politieke kleur en ervaring. Van de roddels blijkt weinig waar. In geen van de ledenbestanden van D66 is Moors’ naam terug te vinden en met zijn tweeëntwintig jaar beroepservaring kan ook niet worden gezegd dat de man een groentje is in het vak. Wel is Moors inderdaad homoseksueel en woont hij samen met zijn vriend Alberto der Doest in Amsterdam-Oost.

Hoewel veel juristen de commotie rond de persoon Moors nuffig van de hand wijzen, heeft hoogleraar Wim Voermans begrip voor alle ophef. Volgens hem waren Moors’ omstreden uitspraken ‘onhandig’. Om de schijn van partijdigheid te vermijden, ‘had de rechter zich wat neutraler kunnen opstellen’.

Toch vindt de hoogleraar Staatsrecht wel dat rechters nevenactiviteiten kunnen aanhouden en zelfs actief mogen zijn binnen een politieke partij. Dat staat volgens hem de bekwaamheid en de vaardigheid om tot een onafhankelijk oordeel te komen, niet in de weg: “Een rechter wordt daar immers acht jaar lang toe opgeleid.” Zodoende mogen rechters best open zijn over hun doen en laten buiten de rechtszaal. “Ik vind dat we best meer van ze mogen weten.”

De Verenigde Staten kennen in tegenstelling tot Nederland juist een verregaande transparantie. Veel rechters worden er door het volk op hun kennis én achtergrond gekozen. Voordeel daarvan is dat het volk zich vertegenwoordigd voelt door de rechterlijke macht. De rechter geniet een groot mandaat. Voermans: “Maar ook die situatie moeten wij niet willen. Voor je het weet krijg je politiek gekleurde rechters.”

De ware kleuren van rechter Moors blijven vooralsnog in nevelen gehuld. Vrijdag diende advocaat Moszkowicz opnieuw een wrakingsverzoek in tegen de rechtbank, ditmaal met succes. Het is nu aan Moors’ vervanger om de zaak alsnog tot een goed einde te brengen.

Benjamin Ward: "Steeds vaker beweren populisten dat er een link is tussen het stijgend aantal migranten en de toenemende criminaliteit."

Mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch is meestal in het nieuws vanwege haar strijd in derdewereldlanden. Human Rights Watcher Benjamin Ward ziet onrecht dichter bij huis.

Mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch opende deze week een kantoor in de Amsterdamse binnenstad. Er is gekozen voor Amsterdam, omdat Nederland volgens de organisatie van oudsher veel waarde aan mensenrechten hecht.

Toch is ook in Nederland lang niet alles op orde, zegt Benjamin Ward (40), vicedirecteur van Human Rights Watch in Europa en Centraal-Azië. Hij ziet dat er in Europa nog regelmatig mensenrechten geschonden worden. Nederland is volgens Ward net zo goed schuldig: op het gebied van integratie en inburgering discrimineert de overheid. En het asielbeleid is op zijn minst nalatig.

De Nederlandse regering besloot deze maand nog een Somalische asielzoeker uit te zetten naar Mogadishu, terwijl de situatie daar volgens verschillende vluchtelingenorganisaties, waaronder Human Rights Watch, verre van veilig is. “Teruggestuurde asielzoekers lopen in Somalië het risico gefolterd te worden, soms met de dood als gevolg”, legt Ward uit. De overheid zal in de komende maanden nog zeven andere Somalische asielzoekers uit zetten. Eerder stuurde Nederland asielzoekers terug naar landen zoals Iran en Irak.

Ward ziet in de Nederlandse uitzettingen een verontrustende ontwikkeling. “Dit is geen goed voorbeeld voor andere overheden die overwegen asielzoekers naar gevaarlijke gebieden terug te sturen.” Kan Human Rights Watch met het nieuwe kantoor in Nederland dit beleid beïnvloeden?

Terugsturen is gemakkelijk

Niet alleen in landen als Somalië of Iran is het voor teruggestuurde asielzoekers gevaarlijk. Binnen Europa zijn er net zo goed grote problemen. Vooral in Griekenland is het huidige asielbeleid volgens Ward erg gebrekkig. “Griekenland behandelt minder dan een procent van de asielaanvragen. Gestrande kinderen krijgen vaak niet de zorg die ze nodig hebben en regelmatig zet Griekenland mensen over de grens met Turkije.”

Volgens de regelgeving van de Europese Unie mogen lidstaten asielzoekers terugsturen naar het land waar ze Europa zijn binnengekomen. Nederland kondigde in mei vorig jaar aan zeker 1100 asielzoekers terug te sturen naar Griekenland. Dit voorjaar stelde demissionair minister Hirsch Ballin (Justitie) dat nog eens 1400 asielzoekers voor uitzetting naar Griekenland in aanmerking komen. Ward: “Door steeds mensen uit te zetten naar Griekenland komt een nog grotere druk op het land te staan.”

Human Rights Watch hoopt dat de Europese Unie haar regels zal veranderen, zodat asielzoekers niet zomaar meer naar Griekenland uitgezet kunnen worden. Het nieuwe Nederlandse kantoor speelt daar een rol in. Door de problemen te bundelen en deze te bespreken met ministers, probeert Human Rights Watch druk uit te oefenen op de nationale overheid. De Nederlandse directeur van Human Rights Watch dient als een ‘doorgeefluik’. Ze maakt rapporten van Human Rights Watch openbaar, onderhoudt contacten met de Nederlandse pers, praat met beleidsmakers, en signaleert of er in Nederland mensenrechten geschonden worden.

“Op dit moment lijkt het erop dat Nederland niet direct iets wil veranderen aan het uitzetten van asielzoekers. Terwijl West-Europese landen zoals Nederland dondersgoed weten wat er in Griekenland gebeurt. Het terugsturen van asielzoekers is nou eenmaal gemakkelijk voor ze.” Daar komt nog bij dat Nederland heeft gezegd zich niet verantwoordelijk te voelen voor geweld tegen asielzoekers die naar Griekenland zijn teruggestuurd. “Nederland ontloopt haar verantwoordelijkheden voor de mensenrechten”, zegt Ward. Dankzij het nieuwe kantoor kan Human Rights Watch dit nadrukkelijker bij de overheid onder de aandacht brengen.

Integratie

De mensen die wel kans maken in Nederland te blijven, hebben te maken met discriminerende wetgeving, constateert Ward. Nederland kent sinds 2006 een zogenaamd inburgeringsexamen in het buitenland. Migranten uit ‘niet-westerse’ landen moeten een test afleggen over de Nederlandse taal en cultuur, voordat ze naar Nederland komen. Pas als ze die test gehaald hebben mogen ze zich bij echtgenoten of gezinsleden in Nederland voegen. Als de kandidaat niet slaagt, moet hij het examen nog een keer doen en de kosten – 350 euro –opnieuw betalen. Dit beleid komt nog uit de koker van de vorige minister voor Integratie, Rita Verdonk.

Uit een rapport van Human Rights Watch blijkt dat deze inburgeringstest discriminerend is, omdat deze alleen geldt voor Marokkaanse en Turkse migranten. “De buitenlandse inburgeringstest kent een heleboel uitzonderingen. Zo hoeven mensen uit ‘westerse landen’ de test niet te doen. Dit zijn bijvoorbeeld Canadezen, Amerikanen en Australiërs. Opvallend genoeg hebben ook Zuid-Koreanen en Japanners vrijstelling. Het lijkt ons niet logisch dat iemand uit Japan makkelijker integreert in Nederland dan iemand uit Turkije of Marokko.”

Twee jaar geleden stelde Human Rights Watch vanuit haar kantoor in Brussel deze inburgeringstest al bij de Nederlandse regering aan de kaak. Kamervragen zorgden dat een aantal financiële voorwaarden om naar Nederland te mogen komen uit de inburgeringstest werd geschrapt. Hierdoor verviel de eis dat het inkomen van de partner van de migrant minimaal 120 procent van het minimumloon moest bedragen. Het buitenlandse examen bestaat nog wel. “Nederland heeft uiteindelijk niets aan deze regelgeving gedaan”, zegt Ward. “De nieuwe overheid zou dat examen gewoon moeten afschaffen.”

100 miljoen dollar

Vorige week ontving Human Rights Watch de grootste schenking in haar bestaan. De Amerikaanse miljardair George Soros, beloofde de mensenrechtenorganisatie een schenking van 100 miljoen dollar (ruim 75 miljoen euro), verspreid over tien jaar.

Afgelopen jaar had Human Rights Watch een budget van 36 miljoen euro. De mensenrechtenorganisatie wil dat binnen vijf jaar verhogen naar 60 miljoen euro. Een belangrijke taak van het Nederlandse kantoor is het werven van nieuwe fondsen.

Human Rights Watch houdt als internationale, non-gouvernementele organisatie toezicht op schending van mensenrechten in bijna 90 landen. Hiervoor heeft Human Rights Watch wereldwijd vijftien kantoren. Het Nederlandse filiaal is niet de enige in Europa: ook in Brussel, Berlijn, Genève, Londen en Parijs heeft Human Rights Watch zich gevestigd.

Populistisch klimaat

Nederland en andere lidstaten van de Europese Unie hanteren een dubbele standaard als het gaat om mensenrechten, zegt Ward. “Ze wijzen graag met hun vinger naar ontwikkelingslanden, terwijl de standaarden thuis ook niet op orde zijn.” Dat heeft te maken met het huidige politieke klimaat, volgens Ward. “Steeds vaker beweren populisten dat er een link is tussen het stijgend aantal migranten en de toenemende criminaliteit.”

De Franse regering bijvoorbeeld, die recentelijk grote aantallen Roma gedwongen het land uitzette – meer dan achtduizend sinds begin dit jaar -. De kampen waar de Roma wonen zouden volgens de Franse president Nicolas Sarkozy een bron van mensen- en drugshandel zijn. “Politici rechtvaardigen hun daden door te zeggen dat ze gekozen zijn door het volk, en dat dit is wat de massa wil. Zelfs als met het beleid mensenrechten worden geschonden.”

Nederland kent volgens Ward een soortgelijke zorgelijke ontwikkeling met de opkomt van populistische politici. Geert Wilders zei in zijn verkiezingsprogramma alle immigratie naar Nederland te willen stoppen en stelde voor criminele allochtonen in Nederland direct uit te zetten. “Het integratie- en asielbeleid zijn kwesties waar iedereen een uitgesproken mening over heeft. Juist op dit punt gaan we soms slordig met mensenrechten om. Het is als Europeaan gemakkelijk om voor mensenrechten te zijn in Birma of Zimbabwe. Maar thuis, in eigen land, blijkt het een stuk gecompliceerder.”

Positief

Ondanks de zorgelijke ontwikkeling blijft Ward optimistisch. “Er zijn steeds meer organisaties en instellingen die vechten voor de mensenrechten. Samen kunnen we meer bereiken.” Zo is er sinds begin dit jaar een Europese Mensenrechtenambassadeur (Viviane Reding), en wordt Europees Hof voor de Rechten van de Mens steeds invloedrijker.

Ward erkent dat het beïnvloeden van overheden nu vaak nog lastig is. “De Europese Unie is een zeer ingewikkelde en geraffineerde organisatie, met allerlei wetten en regels. Daar kun je niet zomaar iets veranderen.” Human Rights Watch heeft volgens Ward wel degelijk invloed op overheden. Zo herinnert hij zich nog goed dat HRW zich uitsprak tegen het verplichte Nederlandse inburgeringsexamen in het buitenland. “Ik dacht dat de discussie over dit onderwerp al lang en breed gevoerd was in Nederland, en dat we als Human Rights Watch niets meer konden toevoegen.” In de politiek werden opnieuw Kamervragen over het onderwerp gesteld. Ook wist Human Rights Watch in 2006 de uitzetting van homoseksuele asielzoekers naar Iran te voorkomen.

De weerstand die overheden bieden maakt het werk van Human Rights Watch moeilijk, maar niet onmogelijk volgens Ward. De medewerkers van het nieuwe kantoor zullen daar veel tijd aan kwijt zijn. “Toch is het niet frustrerend”, zegt Ward. “Om bij een mensenrechtenorganisatie te werken moet je positief ingesteld zijn. Anders ben je al snel weg.”

Rene Danen

 Rene Danen, voorzitter van Nederland Bekent Kleur is ervan overtuigd dat het proces tegen Geert Wilders noodzakelijk is. Hij twijfelt er niet aan dat Wilders veroordeeld zal worden voor discriminatie.

Wilders is aangeklaagd wegens het beledigen van moslims en het aanzetten tot discriminatie en haat tegen moslims, niet-westerse allochtonen en Marokkanen. Rene Danen gaat ervan uit dat Wilders schuldig zal worden bevonden. “Jaarlijks worden zo’n tweehonderd mensen aangeklaagd wegens discriminatie. Tachtig tot negentig procent daarvan wordt veroordeeld en gezien de feiten, heb ik geen enkele reden om aan te nemen dat het nu anders zal zijn.”

In eerste instantie wilde het Openbaar Ministerie Wilders niet vervolgen. Danen heeft toen, samen met onder anderen advocaat Gerard Spong, een klacht ingediend bij het gerechtshof. Die bepaalde dat het OM alsnog tot vervolging over moest gaan. Danen heeft in deze zaak echter weinig vertrouwen in het OM. “Het OM weigert een deel van onze aangifte in behandeling te nemen. Ze kijken nu naar twintig uitspraken van Wilders terwijl wij er van nog eens tachtig aangifte hebben gedaan, waaronder de uitspraken over de kopvoddentax. Die liggen nu ergens in een la, er wordt niks mee gedaan.”

Tegenstanders van het proces tegen Wilders beroepen zich op de vrijheid van meningsuiting en zeggen dat de politicus op deze manier onterecht de mond wordt gesnoerd. Maar volgens Danen wordt er in het huidige debat in Nederland met twee maten gemeten. “Als je joden beschimpt wordt het terecht antisemitisme en discriminatie genoemd. Als je moslims beledigt, dan heet het ineens vrijheid van meningsuiting. De term is dan een eufemisme voor racisme geworden.”

Danen vindt dat er in dit opzicht strakke grenzen gehanteerd moeten worden. “Het verbod op discriminatie staat niet voor niks in de grondwet. ^[5] Het is essentieel om mensen, en dan vooral minderheden, te beschermen. Er zijn genoeg voorbeelden waaruit blijkt wat er kan gebeuren als je haatcampagnes toelaat. Neem het conflict tussen Hutu’s en Tutsi’s in Rwanda. Als je maar lang genoeg volhoudt dat een bepaalde groep als onwenselijk beschouwd moet worden, gaan mensen daarnaar handelen.”

Danen is het niet eens met de opvatting van Wilders en zijn aanhangers dat moslims en hun denkbeelden te veel invloed zouden krijgen in het land. “Dat is nergens op gebaseerd, hooguit op angst. Natuurlijk zijn er moslims met rare ideeën, net zoals er op de Veluwe allerlei radicale christenen rondlopen. Die mensen heb je overal en die moet je aanpakken. Van een overname door moslims is echter absoluut geen sprake. De grote bedrijven zijn allemaal in handen van een blanke mannelijke elite en slechts een van de vierhonderd burgemeesters is moslim. Er is geen moslimpartij in het parlement met negen zetels die roept dat homo’s moeten worden aangepakt. We hebben wel een zelf verklaarde joods christelijke partij die dagelijks moslims aanvalt.”

Het is niet voor het eerst dat een politicus terecht staat voor discriminatie. In de jaren negentig werd Hans Janmaat van de Centrum Democraten veroordeeld vanwege uitspraken als ‘vol is vol’ en ‘eigen volk eerst’. De politieke partij SGP werd in 2007 voor discriminatie veroordeeld omdat zij weigeren vrouwen verkiesbaar te stellen. “In beide gevallen stond een groot deel van Nederland achter deze veroordelingen”, aldus Danen.

De reden dat het proces tegen Wilders nu wel op veel weerstand stuit, heeft volgens Danen te maken met het feit dat men bang is om tegen de PVV’er in te gaan. “Politieke partijen houden zich angstvallig stil, ze zijn bang kiezers te verliezen. Alleen D66 vormt hierop een uitzondering en opvallend genoeg is het juist deze partij die stijgt in de peilingen. Ook de vakbond FNV is bang leden te verliezen als ze zich tegen Wilders keren en weigeren zich openlijk tegen hem uit te spreken. En dat terwijl ze in 1992 mede organisator waren van de eerste Nederland Bekent Kleur actie.”

Volgens Danen is deze rechtszaak nodig omdat het blijkbaar niet mogelijk is om Wilders op een andere manier te doen stoppen met discrimineren. En in tegenstelling tot wat veel mensen beweren, is hij ervan overtuigd dat de rechtszaak Wilders in populariteit zal doen dalen. “Je zag het bij het Vlaams Blok in België en bij Le Pen in Frankrijk. Na een veroordeling is er hooguit even een hype maar daarna zakt het snel in. Janmaat verdween na zijn veroordeling in 1996 helemaal uit de Kamer. Als Wilders straks veroordeeld is, zal hij zeker minder zetels krijgen omdat veel mensen nu eenmaal niet willen stemmen op een veroordeelde racist.”

Image By: Carien ten Have

In de rechtbank van Amsterdam is vandaag het proces tegen PVV-leider Geert Wilders begonnen.  Vanochtend vroeg stonden honderden betogers bij de rechtbank om Wilders te steunen.

Amsterdam – Drie zwarte auto’s met getinte ramen scheuren om kwart over acht ’s ochtends door de Parnassusweg in Amsterdam-Zuid. Ze rijden vlak achter elkaar. De blauwe zwaailichten op de auto’s verraden dat er iets staat te gebeuren.

Vrijheid van meningsuiting

Voor de rechtbank minderen de voertuigen vaart. Bij de hoofdingang van het gebouw staan ongeveer tweehonderd mensen te wachten. Ze staan klaar met spandoeken met de tekst ‘Vrijheid van mening, steun Geert’, ‘G. Wilders voor president’, en ‘Linkse elite + Islam = dictatuur’.

De demonstranten houden een betoging voor de vrijheid van meningsuiting ^[6]. Aanleiding is de rechtszaak die vandaag tegen Partij Voor de Vrijheid (PVV) leider Geert Wilders zal beginnen. De PVV-parlementariër wordt verdacht van haatzaaien, discriminatie en het beledigen van Moslims ^[7].

Betogers

De strafzaak tegen Geert Wilders wordt vandaag nog niet inhoudelijk  behandeld. In deze regiezitting kunnen aanklager en de verdediging hun wensen uitspreken over het verloop van het proces.  Er wordt onder anderen besproken welke getuigen gehoord gaan worden. Het echte proces gaat later dit jaar van start.

Een man kijkt op naar de zwarte auto’s. Zijn verkleumde handen haalt hij uit zijn zakken, en  begint te klappen. “Wilders, PVV”, roept hij luidkeels. Zijn gezicht draait hij naar de betogers. “PVV, PVV, PVV”, weerklinkt het vanuit de menigte.

Snel zetten journalisten hun camera’s aan om het gejoel vast te leggen. Een fotograaf richt zijn telelens op een van de betogers. Zodra de man de fotograaf heeft opgemerkt tilt hij met gestrekte armen zijn spandoek nog iets hoger de lucht in. Op het doek staat een vrouw met een weegschaal. Ze is gehuld in een zwarte boerka en heeft een kapmes in haar hand. Het onderschrift leest ‘Vrouwe Justitia nu’.

Een groep politieagenten in gele fluoriserende jasjes houdt de betogers vanaf een verhoging in de gaten. Met hekken is de straat voor het gerechtsgebouw afgezet. Om de hoek staat een rij politiebusjes. “Daar komt een hele berg geeltjes aan,” zegt een vrouw. “Straks mag ik helemaal niet meer zeggen wat ik vind, net als Wilders.”

Na tien minuten verstomt het geschreeuw van de betogers. PVV-leider Wilders is bij de rechtbank naar binnen gegaan, en nu kunnen ze niets anders doen dan wachten op nieuws. Een oudere vrouw haalt een thermoskan met thee uit haar tas. Ze schuifelt met haar voeten heen en weer. “Als we hier tot de uitslag moeten staan, dan wordt het niets. Het is veel te koud”, zegt ze tegen een man naast haar. “We hebben nog een heleboel mazzel dat het nu niet vriest”, fluistert een meisje.

Ook de spandoeken die eerst hoog in de lucht werden gehouden, zakken langzaam naar beneden. Twee vrouwen leunen met een bord van twee meter breed en een meter lang tegen een pilaar. “Willen jullie ruilen van bord? Deze is hartstikke zwaar”, zegt één van de vrouwen tegen twee mannen. De mannen lachen even. “Zijn jullie nou geëmancipeerd?”

Druk

Rond tien uur druipt een deel van de PVV-aanhangers af naar een broodjeswinkel op de hoek. De ramen zijn beslagen, alle tafeltjes bezet. Binnen staat een lange rij voor de kassa. Een jongen in zwart T-shirt rent met een dienblad vol dampende koffie door de zaak.

“Zo druk hebben jullie het op woensdag zeker nooit?” zegt een oudere man met een spandoek in zijn hand tegen de jongen. Uit zijn zak steekt een foto van Geert Wilders. Hij lacht. “Nee meneer, zo druk is het sowieso nooit. En het zal ook nooit meer drukker worden.”

Leerlingen, ouders en docenten van de enige orthodox-joodse school in Nederland krijgen in toenemende mate te maken met agressie. De bedreigingen aan het adres van de Cheiderschool maken hun wereld nog kleiner.

AMSTERDAM - Levi, Mendel, Nethanel? Komen jullie mee? De jochies haasten zich over het schoolplein van de orthodox- joodse Cheiderschool naar een geparkeerde Volkswagenbus. Vader, lange baard, strenge blik, heeft geen tijd om te praten. “Wie zegt u dat u bent? Nee sorry, ik moet naar Amersfoort. Ik hoop de files nog voor te zijn.”

Het is woensdagmiddag rond vier uur als de bovenbouw van de school leegloopt. Meisjes met rokken hangen zeurderig tegen het hek, ouders parkeren hun glimmende auto’s zo dicht mogelijk bij de ingang. Ook zij hebben geen tijd voor een praatje. Kruisende blikken verraden achterdocht en wantrouwen. “De pers? Nee, dat maakt het alleen maar erger”, zegt een ouder vanachter het stuur. Twee dochters zitten zenuwachtig op de achterbank. “In de vijf minuten dat u mensen probeert aan te spreken, hebben al vier mensen aan mij gevraagd wie u eigenlijk bent en of u wel te vertrouwen bent”, zegt ouder Wim van Dijk (41) vanachter het hek.

Welkom op het Cheider in Buitenveldert, waar elke ochtend een politiejeep zijn ronde doet. Waar een hekwerk en camera’s de indruk wekken in Johannesburg te zijn. En waar bewakers op acht televisieschermen de situatie in de gaten houden, terwijl ze een broodje haring eten. De orthodoxe school zit al zestien jaar in het gebouw in Buitenveldert waar ongeveer tien procent van de inwoners joods is.

Had de school vijftien jaar geleden zo’n 250 leerlingen, nu zijn dat er nog 180. Het verminderd aantal leerlingen houdt verband met de emigratie van joden naar het buitenland. Veel van hen kiezen voor de Verenigde Staten, Groot-Brittannië, Israël en Antwerpen. Daar is het veiliger: de joodse gemeenschap is groter en vaak meer verspreid over de stad.

Verborgen keppeltje

Bedreigingen waren er altijd al wel, maar nemen de laatste jaren toe, zo laat het bestuur weten. Het varieert van pubers die de school opbellen en “Al-Qaida” schreeuwen, tot scheldpartijen, stenen gooien, steekpartijen en spugen. “Dan schreeuwen ze: ‘joden, joden’, of ‘nazi’s’. Soms pakken ze mijn keppeltje af en gooien ze hem op straat. Dan wordt ‘ie vies”, zegt Nethanel (7).

Wie ‘ze’ zijn? “Het zijn altijd moslims”, zegt Van Dijk. Hij heeft zijn keppeltje verborgen onder een blauwe alpinopet als hij het terrein verlaat, net als de andere docenten. Bepaalde plekken in de stad mijdt hij, zegt hij terwijl hij met zijn dochter mee naar huis loopt. “Het Amstelpark bijvoorbeeld. Laatst kwam er een jongetje naar me toe. Toen hij voor me stond, haalde hij zijn vlakke hand langs zijn keel. “Joden dood”, zei het jongetje. Zijn ouders stonden ernaast en moesten lachen. Onlangs nog, vroegen ze me wat ik in Nederland deed. Dat is toch belachelijk? Mijn familie woont hier al zeshonderd jaar.”

Achter het hek, verscholen achter spiegelglas houdt beveiliger/portier Joop een dossier bij van alle incidenten rondom het Cheider. Dat is een dikke map aan het worden. Volgens hem neemt het aantal bedreigingen sinds drie jaar “enorm” toe. Hij heeft het niet over moslims in het algemeen. Het zijn alleen Marokkanen die de problemen veroorzaken, zo vertelt hij.

“Als er in Israël iets gebeurt, dan merken we dat hier. Soms is het dreigingniveau zo hoog, dat we zelfs meelopen naar de bushalte. Als groepen jongens ergens naar toe gaan, dan gaat er altijd iemand mee”, legt de bewaker uit. “Zij zijn vanwege hun keppeltjes of hoeden beter herkenbaar.” Naast hem speurt zijn collega geconcentreerd de beeldschermen af. Als een BMW niet snel genoeg doorrijdt onderbreekt hij tijdelijk een worsteling met zijn broodje haring.

Standaard veiligheidsoverwegingen

Hij is niet de enige die het terrein rondom de school in de gaten houdt. Elke ochtend staat een politiewagen voor de school geparkeerd. Soms een busje, maar net zo vaak staat de politie er met een kogelvrije jeep. “Dat doen we vanuit standaard veiligheidsoverwegingen”, legt één van de agenten uit. “Nu is het wel rustig, maar een paar maanden geleden stonden we hier 24 uur per dag. Waarom dat nodig is? Ik ben bang dat ik daar niets over mag zeggen”, vertelt hij voordat hij wegrijdt naar het Rosj Pina, een andere (niet orthodoxe) joodse school.

Naast het Cheider, Rosj Pina en Maimonides, alle drie gelegen in Buitenveldert, is er in Nederland geen andere school waar alleen halachisch joodse leerlingen worden toegelaten. Dat wil zeggen: alleen kinderen van wie de vrouwelijke lijn joods is, al dan niet bekeerd. De moeder geeft het joods-zijn door aan haar kinderen.

De bedreigingen leiden tot een fikse discussie in de lerarenkamer. Onderwerp: Geert Wilders. “Zijn populariteit komt niet uit de lucht vallen”, zegt Van Dijk. Ik ga op hem stemmen en ik kan verzekeren dat ik niet alleen sta. Hij was de enige, ik herhaal de enige, de er iets van zei toen SP-Kamerlid Harry van Bommel in januari tijdens het Gaza-conflict meeliep in een anti-Israël demonstratie en daar rustig Intifada verkondigde. Daar heeft Wilders in de joodse gemeenschap veel goodwill mee gekweekt.”

Schooldirecteur André Pels (57) kiest zijn woorden voorzichtiger. “Wilders heeft op bepáálde punten gelijk. Het zijn nou eenmaal niet de autochtone buurtjongetjes die stenen gooien.” Rabbijn/onderdirecteur Hans Groenewoudt (47) denk er anders over. “We hebben hier natuurlijk wel historisch besef. Straks komt Wilders aan de macht en probeert hij voor elkaar te krijgen wat hij nu zegt. Dat maakten ze in Duitsland ook mee.”

Sitting duck

Vanuit zijn studiekamer op de eerste verdieping van de school kijkt de rabbijn voortdurend naar beneden. Joodse geleerden lijken vanaf zwart-wit foto’s aan de muur ook een oogje in het zeil te houden. “Je bent hier een soort sitting duck. Omdat je op één plek gecentreerd zit, ben je een makkelijk doelwit”, verklaart Groenewoudt.

Dat het dreigingniveau serieus is, bewees een ontruiming enkele maanden geleden. Een geblindeerde auto die lange tijd voor de school geparkeerd stond, was hier aanleiding voor. Of de ontruiming ook terecht was, laat de school in het midden om maar niemand op een idee te brengen.

Rabbijn Groenewoudt heeft wel een verklaring voor het gedrag van de daders, die ook volgens hem jonge moslims zijn. “Het heeft ermee te maken dat veel van die derde generatie moslims zich afkeren van het geloof. Dat gaat ten koste van hun identiteit. De ouders proberen daarom een vijandbeeld te creëren.” Dat voor de moslims in Nederland Israël en de joden de vijand zijn, is volgens hem opmerkelijk. “Ga maar eens naar Marokko. Daar kun je als jood prima over straat. In Turkije ook. Dat zijn bevriende staten van Israël.”

De rabbijn vertelt dat hij het stadscentrum, waarin hij ooit studeerde, ontloopt. “Vroeger was dat mijn terrein. Nu mijd ik de meeste plaatsen. Ik heb geen zin om bespuugd te worden. Als het even kan blijf ik hier, in Buitenveldert. Je wereld wordt zo wel een stuk kleiner.”

^[9]