Nachtburgemeester Isis van der Wel / Foto: Krijn van Noordwijk

Sinds februari 2010 is Isis van der Wel nachtburgemeester van Amsterdam. Vorige maand trok ze aan de alarmbel omdat het Amsterdamse uitgaansleven ‘ernstig aan het indutten’ was. Vooral het strikte openingstijdenbeleid moet veranderd worden. Volgende week heeft ze een afspraak met de echte burgemeester. “Ik zit serieus te overwegen mijn termijn met een jaar te verlengen.”

Amsterdam, 4 feb – Het nachtburgemeesterschap was acht jaar geleden een initiatief van GroenLinks raadslid Marco de Goede. Het doel was om het nachtleven en de politiek nader tot elkaar te brengen. De huidige nachtburgemeester Isis van der Wel (35) vindt dit een goede zet, maar liever ziet ze dat een vaste gemeenteambtenaar zich bezighoudt met het nachtleven en culturele ontplooiing van Amsterdam.

Isis houdt zich niet alleen met het uitgaansleven bezig?

“Deze nachtburgemeester is best wel breed georiënteerd. Elke vorm van kunst zie ik als onderdeel van het uitgaansleven. De scheidslijn tussen dag en nacht vervaagt af en toe. Of het nu toevallig donker of licht is, maakt niets uit voor de inhoud van de uitgaanscultuur.”

“Er zijn veel vrije culturele ruimtes, plekken als Trouw ^[1]en Canvas ^[2]. Hier staat echter tegenover dat dat ingerichte ruimtes zijn. Er is ook ruimte die spontaan ontstaat, volgens een veel organischer principe. In feite zou je dat het ware leven kunnen noemen. Ik denk aan plekken zoals de bakermat van culturele vrije ruimte in Amsterdam: Ruigoord ^[3]. Dit soort rafelranden zou je eigenlijk moeten waarderen op een manier waarmee de stad er haar voordeel mee kan doen.”

Berlijn wordt vaak genoemd als lichtend voorbeeld, wat betreft uitgaan en vrije ruimtes.

“Je kunt denk ik niet concurreren met een stad als Berlijn. Alleen al het feit dat iedereen nu naar Berlijn gaat zegt al heel veel. Dat was vroeger echt niet zo! Amsterdam moet het juist hebben van haar onderscheidend vermogen: een eigen karakter, een eigen visie, een bepaalde openmindedness. Als je daar aan gaat tornen is dat een stukje karaktermoord.

Spreek je de dagburgemeester wel eens?

“Volgende week heb ik een afspraak met Eberhard van der Laan. Daar verheug ik me heel erg op. Kennelijk zijn we nu on speaking terms. Sterker nog, hij is degene geweest die mij heeft benaderd. Ik heb een top tien gemaakt van de meest prangende Amsterdamse nachtzaken. Uiteraard het verhaal rondom de sluitingstijden. En tolerantie vind ik een belangrijk punt. Het maakt mij niet uit wat je seksuele geaardheid is, waar je vandaan komt, wat voor drugs je gebruikt, als je je normaal gedraagt ben je in mijn ogen een waardevol burger. Ik denk dat het voor hem heel fijn is om een keer uit eerste hand te horen hoe er ‘s nachts over dit soort zaken wordt gedacht.”

Onlangs maakte je je sterk voor ruimere openingstijden in de horeca. Van de zomer gaat Amsterdam hiermee proefdraaien.

“Hoe is nog niet precies duidelijk, maar het belangrijkste is dat ermee geëxperimenteerd gaat worden. Kijk, als een plek overlast veroorzaakt voor de omgeving vind ik dat je best streng mag zijn. Ik begrijp wel dat er ergens een grens getrokken moet worden, maar daar kan flexibel mee om worden gegaan. Dat geldt voor meer dingen. Leven laat zich wat dat betreft niet dwingen. Als je dat toch probeert, verjaag je het.”

Met twee studenten politicologie ben je bezig met het Nachtrapport, het eerste wetenschappelijke onderzoek naar de status van het Amsterdamse nachtleven.

“Onze nachtmonitor ^[4]is in het najaar begonnen, we hebben nu rond de tweeduizend respondenten. Ik vind dat ik er nog niets over kan zeggen, omdat ik de uitslag niet wil beïnvloeden. Ik wil alleen kwijt dat mijn oordeel niet al te ver van de mensen afstaat. Eind februari wil ik de boel afronden, in maart wil ik het rapport overhandigen zodat in april, wanneer wordt besloten over de verruiming van de openingstijden, men daar zijn voordeel mee kan doen.”

Veel mensen zeggen dat het allemaal wel mee valt, met de gesteldheid van het nachtleven in Amsterdam.

“Het leuke is dat juist de jonge mensen zeggen, het valt toch wel mee? Dat komt omdat ze geen referentiekader hebben. Ik herinner me bijvoorbeeld hoe het voor 2000 mogelijk was om tot diep in de ochtend door te feesten in leegstaande fabriekspanden. Er zijn nu nog wel illegale plekjes, maar toen kon dat nog open en bloot.”

“Ja, het nachtleven is ingekakt, dat moet beter. Uiteindelijk heb je als stad een avant-garde nodig, je hebt pioniers nodig die grenzen verleggen en die weten te inspireren. Als je dat mist, hoe kun je dan je ambities van culturele kennisstad naleven?

“Kinderen geef je een speeltuin omdat je ervan uit gaat dat ze de behoefte hebben om te spelen. Waar moeten de volwassenen spelen? Spelen is goed voor mensen. En die sluitingstijden vallen ook een beetje onder geestelijke speelruimte.”

Help Isis met haar nachtrapport door hier ^[5]de enquete Nachtmonitor in te vullen.

Tiffany-sleutel: hét accessoire voor dit voorjaar - foto vociferous, Flickr.com

De Amsterdam Fashion Week komt er aan, en hoewel het nog koud en guur is verschijnen de eerste lentecollecties al in de kledingzaken. Kledingwinkeleigenaresse en styliste Alice Zegerius (47) licht een tipje van de sluier op wat wij dit seizoen kunnen verwachten.

Amsterdam, 12 jan - Alice Zegerius is eigenaresse van een exclusieve kledingzaak op de Beethovenstraat in Amsterdam Oud-Zuid. Ze heeft uiteenlopende klandizie – van nouveaux riches tot modeliefhebbers met een minder dikke portemonnee. Ze blikt alvast vooruit op wat wij eind januari tijdens de Fashion Week in Amsterdam kunnen zien.

“Het nieuwe seizoen begint met pastel- poeder- en snoepkleuren. Het is allemaal lief en vrouwelijk, past bij het thema ‘Alice in Wonderland’. Kledingstukken zijn met roosjes en strikjes afgewerkt. Krinkelende stoffen komen terug. ‘Military’ blijft voorlopig ook nog in, maar nu alleen in de groene teint. Ik vind het een hele moeilijke kleur die niet iedereen staat. Maar dat geldt ook voor pastelkleuren. Naarmate de zomer nadert, komen er ook echte felle kleuren bij: turkoois, rood en heel veel blauw.”

Kleuren en silhouetten

Niet alleen kleuren maar ook silhouetten gaan aankomend seizoen veranderen. “We zijn nog steeds niet af van de skinny-jeans, maar dan niet meer met een hele lage taille. Blazers met pofmouwtjes blijven in en natuurlijk leren jackjes die met alles te combineren zijn. Wijde tunieken zijn nog steeds actueel, rokken worden steeds meer vervangen door echte halflange zomerjurkjes. Lange, wijde en vormloze t-shirts komen in de plaats van getailleerde topjes.”

Accessoires

Zonder mooie accessoires is het zomerseizoen niet voor te stellen. “Sleutels in Tiffanystijl ^[6], dunne armbandjes in de stijl van Cartier ^[7], munten in de stijl van Mi Moneda en verschillende soorten boa’s worden erg populair. Grove riemen worden vervangen door hele dunne riempjes. En ik geloof nog steeds dat regenlaarsjes ook in Nederland populair zullen worden. Het regent hier zo vaak! Binnenkort gaan wij deze laarsjes gewoon met een zomers rokje dragen. Dat zou zo een nieuwe hit kunnen worden.”

Maar wat als echte Tiffany of Cartier onbetaalbaar zijn? Zijn de nagemaakte accessoires ‘not done’? Zegerius heeft daar een andere mening over. “Niet iedereen kan 1500 euro neerleggen voor een echte ketting van Tiffany, maar mensen willen wel met de mode mee. Dat snap ik wel. Bovendien maakt tegenwoordig iedereen van alles na, omdat dat vandaag de dag heel makkelijk is. Veel warenhuizen en goedkopere merken kopen iets van een duur merk, sturen het naar China en hebben meteen een hele partij namaakstukken waar een klein detail aan veranderd is. Alleen als het echt slecht nagemaakt is, kun je daar beter vanaf blijven.”

Nederland ‘underdressed’

In vergelijking met de inwoners van andere Europese landen, zijn Nederlanders niet zo dol op de uitbundige kledingstijl. Dit is ook te zien aan kledingstukken die in de meeste Nederlandse winkels worden aangeboden. De winkel van Alice Zegerius bestaat al zeven jaar en is grotendeels gevuld met sierlijke en chique kleding. “Ik koop wel in wat ik zelf leuk vind, maar houd ook rekening met de markt. Aan hele vrouwelijke kleding zijn Nederlanders nog niet gewend, maar ik bied het toch wel aan. Stoere en sportieve kleding is toch al overal te koop. Ik denk dat de Nederlandse liefde voor stoer en sportief ontstaan is omdat hier bijna nooit wat mag. Zelfs naar gala-avonden komen mensen in een spijkerbroek en houden ze zich over het algemeen niet aan de dresscode. Je bent hier al gauw ‘overdressed’ en je mag bijvoorbeeld geen bontjas aan zonder dat je last van dierenactivisten krijgt. Terwijl ze in België mooi gekleed lopen en wel echt bont dragen. Ik vind persoonlijk, dat het beter is om ‘overdressed’ te zijn dan ‘underdressed”.

Volgens Zegerius ligt dit niet aan hoge prijzen van designkleding: “Je hoeft niet je hele kledingkast vol te hangen met merkkleding. Dure en minder dure kleding zijn goed met elkaar te combineren. Zelfs bij de goedkoopste warenhuizen is altijd wel iets moois te vinden. Dé oplossing voor alle gelegenheden is in ieder geval ‘a little black dress’ met een paar hakjes of ballerina’s. En zo’n jurkje is bij elke winkel wel te koop.”

Image by Paul Edkins. All rights reserved

Amsterdam – Daan Doesborgh ^[8](21) is stadsdichter van Venlo, maar woont in Amsterdam. Hij studeert Nederlandse Taal en Cultuur aan de Universiteit van Amsterdam (UvA). Tijdens de nationale gedichtendag van 27 januari treedt hij op in de hoofdstad.

Hoe ben je stadsdichter geworden?

“Ik kreeg van een docent op de middelbare school les in poëzie. Dat vond ik erg leuk. Sindsdien ben ik bezig met dichten. In 2005 ben ik mijn dichtwerk op open podia in en rond Venlo gaan voordragen. Literair station Venlo, een culturele stichting die het stadsdichterschap beheert in Venlo, merkte me op en heeft me vervolgens gevraagd om vanaf 30 december 2006 stadsdichter te worden. Daarvoor had zanger en dichter Frans Pollux ^[9] deze taak twee jaar.”

Wat houdt het stadsdichterschap voor jou in?

“De kunst is de balans te vinden tussen poëzie van literaire waarde en poëzie die voor iedereen begrijpelijk is. Een postmoderne dichter vindt geen gehoor bij ‘het volk’, die snappen daar geen zak van. Voor een handreiking naar het publiek daarentegen, krijgt de dichter waardering terug van een brede groep mensen. Aangezien er best veel Venlonaren in Amsterdam zijn gaan wonen, wordt ik best vaak herkend. Dat is soms best vervelend, als je over de Wallen loopt bijvoorbeeld. Maar op straat aangesproken worden over je gedichten is toch een teken van erkenning.”

Je woont als stadsdichter van Venlo in Amsterdam. Hoe wordt dat ervaren door de burgers van Venlo?

“Ze begrijpen goed dat iemand met genoeg hersens om de universiteit aan te kunnen niet in Venlo moet blijven. Kies ik voor een universiteit in de buurt, dat is het mogelijk om thuis te blijven wonen. Op de Technische Universiteit van Eindhoven wordt mijn studie niet gedoceerd. Als ik in Maastricht was gaan studeren, dan had ik de inwoners van Venlo kwaad gemaakt, want Zuid- en Noord-Limburg zijn totaal geen vlaai-etende vriendjes. Bovendien heeft Maastricht in de volksgedachte van Venlonaren een elitair karakter. Amsterdam is zo ver en abstract. ‘Je woont in het grote verre Amsterdam. Wat een avontuur!’ roepen ze als ik in Venlo vertel waar ik nu woon.”

Hoe ervaar je zelf dat de stad waar je woont niet de stad is waar je stadsdichter van bent?

“Als ik mezelf als stadsdichter niet geloofwaardig zou vinden, had ik de functie überhaupt nooit aangenomen. Ik bezoek mijn ouders regelmatig en ik ben vaak voor optredens in Venlo. Ik weet precies wat er daar speelt in de actualiteit en krijg van mijn opdrachtgever nooit klachten over de uitvoering van het stadsdichterschap.”

Past de functie van stadsdichter nog in een tijdperk waarin wordt gecommuniceerd via sociale gemeenschapsites en met mobiele telefoons?

“Het is niet zo dat een stadsdichter met een veer op zijn hoed op de markt zijn gedichten verkondigt. Nergens in het woord ‘stadsdichter’ ligt besloten dat die zich niet via bijvoorbeeld twitter kan manifesteren. De functie van stadsdichter wil alleen zeggen: iemand schrijft in opdracht, over een bepaalde periode, gedichten over een stad. Al loeien die gedichten elke avond in morsecode door de stad.”

Je bent de jongste stadsdichter van Nederland. Hoe staan mensen tegenover het feit dat je relatief jong bent?

“Als mensen horen hoe oud ik ben, moet ik ineens geprezen worden om wat ik doe. Alsof mijn werk minder waarde had als het door een veertigjarige was geschreven. Ik begrijp wel dat het heel goed bedoeld is, maar het gaat nergens over. Complimenteer me met iets waar ik ook daadwerkelijk aan heb bijgedragen, of complimenteer me helemaal niet.”

Hoe lang blijf je nog stadsdichter?

“Ik wil er mee stoppen, omdat de stad iemand nodig heeft die met een frisse kijk aan dit ambt begint. Men kijkt nu al drie jaar tegen mijn dichtstijl aan. Bovendien zou een mens niet langer dan twee jaar stadsdichter moeten zijn. Het stadsdichterschap is zoals een brandstoftank voor een spaceshuttle. De shuttle heeft brandstof nodig bij het opstijgen, maar als je eenmaal de dampkring uit bent, moet je ook het lef hebben om de brandstoftank los te koppelen. Literair station Venlo is  voor zover ik weet in onderhandeling met potentiële nieuwe stadsdichters. Maar ik bemoei daar zo min mogelijk met de overdracht. Ik vertrek immers.

Waar ben je aanstaande donderdag te vinden tijdens de nationale gedichtendag te vinden?

“Samen met collega-dichters op de dichtersmarathon van theater Perdu ^[10]aan de Kloveniersburgwal in Amsterdam. De kaarten zijn inmiddels uitverkocht.”

Is het niet raar dat je dan niet in Venlo voordraagt?

“Niemand in Venlo heeft me besteld. Ik organiseer zelf niets in Venlo, omdat een Venlose dichter, Herman Verweij, een leuke poëziewandeling op gedichtendag organiseert. Ik wil hem niet beconcurreren met een eigen programma. Laten we wel wezen: negen van de tien mensen heeft schijt aan gedichtendag. Het grote publiek is niet geïnteresseerd in poëzie.”

Zou er voor jou een carrière denkbaar zijn waarin poëzie of taal niet centraal staat?

“Ik zie mezelf zo trambestuurder worden. Lekker door Amsterdam karren. Of anders bibliothecaris. Als iemand een archief heeft dat opgeruimd moet worden: ik kan morgen beginnen! Bij mij thuis staat alles al op alfabet, dus ik heb een nieuwe klus nodig.”

—–

Na een eerste dichtbundel in eigen beheer met de titel, De Reeds Beweende Liefdes van Daan Doesborgh, debuteert Doesborgh in het voorjaar bij uitgeverij De Contrabas met de bundel De Venus Suikerspin.

Amsterdam – De poëziewedstrijd van afgelopen maandagavond in het Amsterdamse eetcafé Festina Lente aan de Looiersgracht werd 8 uur van tevoren afgelast. Eigenaar Felix Fabri meldt dat vier van de negen deelnemers zich ziek hadden gemeld.

De afgelasting was niet openbaar gemaakt. Fabri: “Helemaal vergeten. Ik baalde er ook zo van, dat ik er niet bij stil gestaan heb om het nieuws te melden op de homepage.” Volgens barmedewerkster Rosmarijn Huner waren er echter geen teleurgestelde bezoekers, die speciaal voor de wedstrijd waren langsgekomen.

“Dit is de tweede keer in twaalf jaar dat ik hier een poëzieslag moest afblazen. Beide keren als gevolg van een door de griep geveld deelnemersveld”  aldus Fabri.

Deze poëzieslag ^[11], ook wel poetry slam genoemd, is een maandelijkse wedstrijd waar dichters eigen werk voordragen. Tijdens drie rondes worden ze beoordeeld door een jury onder leiding van zanger en dichter Rick de Leeuw ^[12]en het aanwezige publiek om kans te maken op een publieks- dan wel juryprijs. Het is de enige maandelijkse ‘poëzieslag’ die in Amsterdam plaatsvindt.

Fabri: “Hier kan je geen rekening mee houden.  Maar dat het niet doorgaat, levert me  niet minder maar juist meer omzet op. Er is nu ruimte voor extra bezoekers, omdat de jury en de voordragende dichters geen ruimte innemen.

De volgende editie van dit evenement in Festina Lente is op 15 februari om 20:30. Vier van de deelnemers van 18 januari schuiven door naar die avond.

AMSTERDAM, 20 feb. - Het duurt nog even voordat er broedplaatsen voor kunstenaars op de Zuidas komen. Het Bureau Broedplaatsen van de gemeente is in gesprek met projectbureau Zuidas over de leegstaande kantoren in het Vivaldigebied. Deze kantoren kunnen veertig tot vijftig ateliers opleveren. Andere partijen die leegstaande kantoren of bouwgrond bezitten zijn vooralsnog niet geïnteresseerd om hun grond beschikbaar te stellen voor ateliers.

Bureau Broedplaatsen is onderdeel van de gemeente Amsterdam. Zij heeft tot taak meer betaalbare ateliers en werkruimtes voor groepen kunstenaars in Amsterdam te creëren. Inmiddels zijn er in dertien van de vijftien stadsdelen in totaal vijftig broedplaatsen gerealiseerd of in ontwikkeling. De broedplaatsen worden beheerd door organisaties die Bureau Broedplaatsen opricht. Zo behartigt Urban Resort ^[13]de belangen van vastgoedhandelaar en kunstenaars in het oude Volkskrant-gebouw. De vastgoedhandelaar bood in 2007 tienduizend vierkante meter ruimte aan voor een schappelijk prijsje. Urban Resort selecteerde een groep kunstenaars en zorgt dat zij huur betalen.

‘Urban Resort zou ook kunnen bemiddelen op de Zuidas’, zegt Jaap Schoufour van Bureau Broedplaatsen. Hij sprak met verschillende marktpartijen op de Zuidas, waaronder ING Real Estate. De markt houdt een samenwerking met kunstenaars tot nu toe af. Volgens Schoufour komt dat doordat de vastgoedhandelaren vinden dat de kunstenaars niet bij de Zuidas passen. ‘Jammer’, vindt Schoufour. ‘Sjiek en sjofel door elkaar, dat hoort bij Amsterdam. De Zuidas heeft de ambitie een divers stedelijk gebied te worden en daar horen mijns inziens startende creatievellingen bij.’

Justin Bennett woonde afgelopen zomer als artist in residence op de Zuidas via Stichting Virtueel Museum Zuidas. De stichting is door een werkgroep van de gemeente aangesteld om het gewenste kunstklimaat tot stand te brengen. Bennett: ‘Het Virtueel Museum heeft naast het Beatrixpark een ‘vrije ruimte’ gecreëerd. Het functioneert goed, maar het is te ver verwijderd van de macht. Daarmee bedoel ik het WTC-gebouw en het projectbureau Zuidas.’

Kunstenaars op de Zuidas krijgen het volgens Bennett moeilijk. ‘Een creatieve stad wordt gemaakt door de mensen die daar wonen, werken en spelen. Op de Zuidas zit een kunstacademie, maar het zou mij verbazen als studenten ook daadwerkelijk in de wijk gaan wonen, laat staan uitgaan. Creatieve mensen zijn flexibele arbeidskrachten en daarom meestal slecht betaald. Ze zoeken comfortabele, goedkope woon- en werkruimte in levendige buurten waar van alles te doen is, en waar ze het gevoel hebben dat ze meedoen met de buurt. Dan moeten de zakenlui dus wel openstaan voor ons.’

Om de Zuidas cultureel tot leven te wekken, zijn de huidige plannen niet genoeg. Met alleen een kunstmuseum van 100 miljoen euro kom je er niet, vindt Jeroen Boomgaard.

AMSTERDAM, 20 feb. - ‘Wil je dat de Zuidas leeft, dan moet er over gepraat worden. En dat mag ook best negatief zijn. Liever dat de Zuidas omstreden is, dan onomstreden vanwege zijn saaiheid.’ Jeroen Boomgaard volgt de ontwikkeling van kunst en cultuur op de Zuidas kritisch vanuit het Lectoraat Kunst in de Publieke Ruimte. Dat doet hij in opdracht van Virtueel Museum Zuidas (VMZ), een stichting die de gemeente Amsterdam in raad en daad bijstaat. Het VMZ  heeft onder andere de videowall op het Zuidplein en het artist-in-residence-project geïnitieerd.

Onlangs kwam de Commissie Cultuur Zuidas met een plan over de culturele invulling van de Zuidas. Boomgaard vindt het vooral positief dat de gemeente meer grip heeft gekregen op de ontwikkelingen sinds de presentatie van het plan. Toch heeft het rapport niet geleid tot vurige debatten over de ontwikkeling van het gebied. Volgens Boomgaard ligt de focus teveel op het zogenaamde kunstpaleis, een project van 100 miljoen euro. ‘Ik ben een beetje bang voor die bonbondoos. Als daar alle energie naar uitgaat, dat wordt de ontwikkeling van het gebied te eenzijdig. Weinig culturele instellingen zitten te wachten op die kunsthal.’

Boomgaard vindt aandacht voor ‘tijdelijke culturele programmering’ belangrijker. Het ouderwetse broedplaatsenidee, maar dan binnenstebuiten. ‘Wanneer er enkel gepraat wordt over grote gebouwen en grote projecten op lange termijn, dan zit je in 2030 met een steriele wijk. Een geslaagd zakencentrum met een aantal mooie kunstwerken, maar zo dood als een pier.’

Een continuïteit aan spontane activiteiten maakt een wijk interessant. ‘Je ziet mensen rondlopen, die doelbewust naar iets op weg zijn. Ze willen iets zien en beleven. Dan leeft cultuur in een wijk. Dat zie je nu in de Pijp en Oost.’ Vaak wordt een wijk met behulp van cultuur opgewaardeerd. Volgens Boomgaard moet de Zuidas het tegenovergestelde bereiken: ‘Met behulp van cultuur kunnen we het gebied een beetje normaler maken, minder het domein van de snelle pakkendragers en het grote geld.’

Kunst en cultuur moeten vooral geen reclamecampagne worden, waarschuwt Boomgaard. Er moeten werkelijk activiteiten plaatsvinden. De culturele programmering is ook alleen niet voor het directe publiek op de Zuidas: ‘wit en hoogopgeleid, op de schoonmakers na. Als je serieus vindt dat de Zuidas een cultureel centrum moet worden, dan dient het aantrekkelijk te zijn voor mensen uit andere delen van de stad.’

De culturele instellingen uit Amsterdam hebben volgens Boomgaard hier ook hun verantwoordelijkheid. ‘Het is niet alleen: Wat kan de Zuidas doen voor de culturele instellingen, maar wat kunnen de culturele instellingen doen voor de Zuidas? Kun je het gebruiken als speelplek? Als we blijven zeggen dat de Zuidas een hopeloos blok beton is, waar alleen kapitaal heerst, dan is cultuur op die plek onmogelijk. Wanneer we over de Zuidas spreken als een gebied met culturele potentie, krijgen mensen het gevoel dat er iets mogelijk is.’ Tot nu toe laten de culturele instellingen de Zuidas links liggen is de kritiek van Boomgaard.

Er zijn meer partijen die invloed hebben op de culturele ontwikkeling van de Zuidas. De belangrijkste coalitie bestaat uit gemeente, projectontwikkelaars en banken. ‘Die zijn voortdurend met elkaar in een strijd verwikkeld: wie moet het meeste bijdragen en wie mag de meeste winst maken? Dat gaat in het grootste geheim, de partijen zijn achterdochtig.’ Cultuur lijkt hier ver van af te staan, maar het heeft directe invloed: ‘Men is bang dat cultuur de onderhandelingen zou verstoren. Daardoor lopen de processen zeer traag.’

Volgens Boomgaard is de bereidheid van de partijen om cultuur zijn gang te laten gaan cruciaal. ‘Ruimte biedt mogelijkheid aan spontaniteit. De spontaniteit van kunst en cultuur kun je niet plannen, maar de ruimte daarvoor wel. Die bestaat uit fysieke ruimte, financiële ruimte en geestelijke ruimte. Dat laatste houdt in dat betrokken partijen niet bij voorbaat weten wat er gebeurt of komt. Laten we dat aan de kunstenaars overlaten.’

‘Als openbare ruimte is de Zuidas een vrij problematisch gebied. Je zit met een schaalprobleem; de gebouwen zijn te groot voor de relatief kleine openbare ruimte. Dat heeft te maken met winstmaximalisatie.’ Boomgaard ziet de uitdaging om de gevoelige plekken van de Zuidas te ontdekken. De tijdelijke leegstand is volgens hem zo’n gevoelige plek.

Biedt de economische crisis mogelijkheden voor de culturele ontwikkeling van het gebied? ‘Vastgoedeigenaren zijn nog steeds niet happig. Ze denken dat ze de ruimte morgen toch wel zullen verhuren.’ Boomgaard wijst wel op de verandering van de rol van de overheid door de economische crisis. ‘De gemeente Amsterdam krijgt op het gebied van kunst en cultuur weer meer een regiefunctie, in plaats van een passieve loketfunctie.’

Boomgaard geeft niet op. Amsterdam Bright City, een initiatief dat de Vrije Universiteit en ABN AMRO dat op 4 juni organiseren, grijpt hij aan als proefmodel. Studenten tonen tijdelijke kunstinstallaties en performances ter plekke. Boomgaard wil laten zien dat niet al het geld in de hardware gestopt moet worden, maar ook in de software. Ook wil hij onderzoeken wat er gebeurt. ‘Wat doet zoiets op straat? Haalt het mensen naar de Zuidas toe?’ Boomgaard is vooral benieuwd naar de hindernissen die worden opgeworpen tegen spontane kunst. ‘Tot nu toe is cultuur op de Zuidas te afhankelijk van de welwillendheid van de betrokken partijen.’

Amsterdammers zijn zich nauwelijks bewust van de ontwikkeling van de Zuidas, terwijl daar een nieuw stadscentrum verrijst. De Zuidas is volgens gemeenteraadslid Ruud Nederveen (VVD) cruciaal in de positie van Amsterdam als kleine Europese metropool.

AMSTERDAM, 20 feb.- Ruud Nederveen (53) is in de raadscommissie Kunst, Cultuur en Bedrijven namens de VVD de vurigste pleitbezorger voor de komst van de Amsterdam Expo aan de Zuidas. Een supermuseum van 100 miljoen dat moet gaan werken met collecties van het Stedelijk Museum, het Van Gogh Museum, het Nederlands Instituut voor de Tropen en het Rijksmuseum.

Tijdens de laatste commissievergadering zei u: ‘Ik kan niet voldoende benadrukken hoe weinig Amsterdammers zich bewust zijn van de waarde van de Zuidas.’  Hoe valt dit gebrekkig bewustzijn te verklaren?

‘Amsterdammers weten nauwelijks dat we een nieuw centrum aan het bouwen zijn. Zo’n ingreep heeft sinds de aanleg van de grachtengordel niet meer in Amsterdam plaatsgevonden. De clustering van functies op de Zuidas heeft alle kenmerken van een centrum. Een station, grootschalige economische activiteit, multinationals, sport, een woonfunctie met cultuur maar ook allerlei avondvoorzieningen. Daarmee heb je alle centrumfuncties in 2017 gerealiseerd. En dat op tweeënhalve minuut afstand van het huidige centrum.’

Toch komen Amsterdammers er nauwelijks. De plek mist nog een ziel.

‘Ik denk dat er een omslag plaatsvindt als de Hogesnelheidslijn in 2010 vanaf de Zuidas naar Londen en Parijs gaat. Zoiets helpt ook om draagvlak te creëren voor de komst van het supermuseum aan de Zuidas, de Amsterdam Expo. Wat ik belangrijker vind, is dat Amsterdammers een mening hebben over de Zuidas. Amsterdammers hebben altijd overal een mening over, maar pas als ze ergens over struikelen. Ik heb daarom in de commissie voorgesteld om eens chaos te organiseren. Zorg dat er reuring ontstaat opdat Amsterdammers iets gaan vinden over wat er daar moet gaan gebeuren. Je ziet het College nu doen aan cultuurplanologie. Dat is een nieuwe vorm van de maakbare samenleving. Je ziet ze vanaf de tekentafel bedenken hoe culturele activiteiten georganiseerd moeten worden. Als je wilt dat het mis gaat, dan moet je het zo doen.’

Een van die plannen die vermoedelijk sneuvelt als de Amsterdam Expo er komt, is het Design Museum. Een plan van ’slechts’ 24 miljoen waar de VVD echt nooit achter stond. Was het ambitieniveau te laag?

‘Ik heb mij nooit enthousiast getoond over de komst van een Design Museum. Ik heb altijd voorgesteld om in plaats hiervan het Stedelijk Museum te verplaatsen naar de Zuidas. Het is een oude Amsterdamse traditie om spraakmakende instituten in de wei te bouwen terwijl de koeien er omheen lopen. We hebben nog steeds zulke foto’s van het Concertgebouw. Dat is heel vruchtbaar gebleken. Mijn voorstel was om van het verplaatste Stedelijk een museum voor de 19e en 20e eeuw te maken. Toen ik in 2002 in de raad kwam was dat een van mijn eerste onderwerpen. Ik heb mij daarvoor toen uit de naad gelopen. Dat ik het verloren heb, daar word ik niet graag aan herinnerd.’

Het Stedelijk Museum is niet naar de Zuidas gegaan. Het Stedelijk Museum zit bovendien niet te wachten op dat supermuseum. Ze zijn bang vanaf het Museumplein met dat museum te moeten concurreren.

‘Mijn partij is een voorstander van competitie. Als u mij vraagt of we doorgaan met het plan als het Stedelijk Museum zich terug trekt, is het antwoord daarop eenduidig “ja”. Eén van de opdrachten die we bij de commissie-Sanders II (die plannen maakt over cultuur op de Zuidas, red.) hebben neergelegd, is om uit te zoeken welke andere culturele instellingen er bij het plan betrokken kunnen worden. Ik ga niet zeggen welke instellingen dat moeten zijn. Ik heb daar ideeën over, maar het is geen commissie-Nederveen.’”

Critici wijzen op het financiële debacle met de Noord Zuidlijn. Nu komen ze met een museum dat 100 miljoen moet kosten. Wordt dit niet te duur?

‘Die 100 miljoen wordt betaald vanuit de ontwikkeling van de Zuidas. Bij investeringen die over een langere tijdspanne gaan, is het verstandig om niet naar de dagkoersen te kijken. Dat het een diepe crisis wordt, doet daar niets aan af. Op een gegeven moment draait dat wel weer bij. Ik kan me wel voorstellen dat de beoogde financiers op dit moment een heroriëntatie overwegen, maar dát het plan er komt, daar heb ik geen aarzelingen over. In tijden van crisis is het juist heel belangrijk om grote investeringen te doen.’

Een nieuwe Gouden Eeuw voor Amsterdam?

‘Dat zei wethouder Gehrels laatst hè? Die schilderachtigheden van de wethouder zijn voor haar rekening. Ik heb helemaal geen zin in een herhaling van de Gouden Eeuw. Ik wil graag dat Amsterdam als kleine metropool ook over veertig jaar in Europa nog volwaardig kan meezingen. Daarvoor zijn er grote investeringen in de stad nodig. Het gaat niet vanzelf.’

AMSTERDAM – 6 feb. Een meerderheid van de Raadscommissie is kritisch op de samenstelling van de commissie Cultuur Zuidas II. Dat liet zij gisteren blijken tijdens de Raadscommissievergadering Kunst en Cultuur in Amsterdam. De samenstelling van de commissie Cultuur Zuidas II verschilt nauwelijks van de eerste commissie. ‘Een slager keurt toch ook niet zijn eigen vlees’, aldus SP-raadslid Ivens.

De commissie Cultuur Zuidas I kreeg in maart 2008 van de gemeente 75 duizend euro om te onderzoeken hoe de Zuidas een culturele locatie kan worden van internationale allure. Op 31 oktober kwam de eerste commissie onder leiding van Martijn Sanders, voormalig directeur van het concertgebouw, met haar advies. De commissie pleit voor een museum dat gericht is op de ‘blockbusters’ van de moderne kunst. Naast een vervolgonderzoek naar de haalbaarheid van het museum, zal de commissie op verzoek van GroenLinks en PvdA een voorstel doen voor verbreding van het kunstaanbod. De coalitie wil dat er ook ruimte komt voor bijvoorbeeld studenten van de Rietveldacademie

Voor het vervolgonderzoek krijgt de commissie wederom 75 duizend euro. Martijn Sanders is opnieuw voorgedragen door het college als voorzitter van commissie Cultuur Zuidas II. Behalve Wim Pijbes, die vanwege zijn huidige functie bij het Rijksmuseum is teruggetreden, is de samenstelling van de commissie Cultuur Zuidas onveranderd gebleven. Zowel de coalitie als oppositiepartij VVD zet vraagtekens bij de onafhankelijkheid van een tweede commissie Sanders. GroenLinks-raadslid Van der Meer vindt dat de vervolgcommissie uit nieuwe leden zou moeten bestaan.

Wethouder Gehrels deelt de ongerustheid van de raadsleden niet. Zij vindt het belangrijker dat de leden van de commissie heel goed thuis zijn in de kunstwereld. ‘Bovendien heeft Sanders goede banden met belangrijke museumdirecteuren van over de hele wereld.’ De wethouder zal de bezwaren van de Raad voorleggen aan Martijn Sanders.